http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D0%9E%D0%94ИОД - Өзгөртүүлөр тарыхы2026-06-01T06:17:47ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.36.2http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%98%D0%9E%D0%94&diff=67801&oldid=prevvol3>KadyrM, 06:47, 30 Июнь (Кулжа) 2025 карата2025-06-30T06:47:36Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку версиясы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">06:47, 30 Июнь (Кулжа) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol3>KadyrMhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%98%D0%9E%D0%94&diff=67802&oldid=prevKadyrm: 1 версия2025-06-30T02:30:09Z<p>1 версия</p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>ИО&#769;Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мез&shy;гилдик системасынын VII тобундагы хим. эле&shy;мент, галогендерге кирет, катар н. 53, ат. м. 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-ж. фр. химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кыз&shy;гылт көк (буусунун түсү б-ча) дегенден. Таби&shy;гый И. массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радиоак&shy;талаасы б-ча катод м-н чагылткычтын арасын&shy;да термелүүчү И. б-н түзөт. Чагылткычтагы ион тешик аркылуу же болбосо анод цилиндринде&shy;ги жылчык аркылуу чыгарылат. Цезий м-н кап&shy;талган электродду суутектин оң иондорунун агы&shy;мы м-н аткыланганда алар терс ионго айланып, ургаалдуу агым түзүлүп, беттик-плазмалык И. б. алынат. Тез кыймылдоочу нейтралдык бөлүкчө&shy;лөр инжекторунда (насосунда) магнит талаасы&shy;сыз ондогон А тогу бар ион агымын алууга мүм&shy;күнчүлүк түзүүчү кубаттуу жаа И. б. пайдала&shy;нылат. Иондордун көлөмдүк зарядын нейтрал&shy;даштыруу м-н жогорку жыштыктагы, жүздөгөн<br />
тивдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T<br />
=8 күн) ж-а <sup>133</sup>I<br />
килоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот.<br />
(T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү дара&shy;жалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. И. суу<br />
өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чо&shy;гулат. И. металлдык жалтырактыкка ээ; кара&shy;күрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы Й-дун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин<br />
жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда<br />
суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бен&shy;золдо жакшы эрийт. Хим. активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддер&shy;ди, суутек м-н И-дуу суутекти пайда кылат. Кө&shy;мүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошул&shy;байт. И-дун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтер&shy;дин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=<br />
=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга И-дун эритме&shy;син тамызганда көк түстү пайда кылат. И. азот&shy;тун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылда&shy;нат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Ө. ж-да<br />
нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы<br />
ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр<br />
м-н адсорбциялоодон алынат. И. ж-а анын би&shy;рикмелери медицинада ж-а биологияда, мис., ра&shy;диоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, орг. синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми ө. ж-да металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.<br />
[[Категория:3-том, 544-607 бб]]<br />
</div>Kadyrm