АТОМ - Өзгөртүүлөр тарыхы

Gulira, 11:16, 24 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-24T11:16:38Z

← Мурунку версиясы		11:16, 24 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АТОМ''' ‒ химиялык элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир химиялык элементке өзүнө гана тиешелүү Атом туура келет, ошондой эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> атомдук массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. Атом эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. Атомдор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы Атом <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. Атомдун физикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> химиялык касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. Атом оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. Атомдун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда Атом кыйла чоӊдук кылат (Атомдун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Атомдун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды Атомдун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абсолюттук мааниси боюнча электрондун зарядына барабар. Атом электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ~~''Я''~~ протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон ~~'''''Я'''''~~ электронду кармап турат, башкача айтканда атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон Атом оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган Атом терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону химиялык элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар Атомдор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (~~мис.~~, суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). Атом ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны Атомдун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар Атомдун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар Атомдун магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес Атомдорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык Атомдор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен Атомдо кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. Атом иондошкондо, башкача айтканда андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы Атомдун касиети эркин Атомдун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''		'''АТОМ''' ‒ химиялык элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир химиялык элементке өзүнө гана тиешелүү Атом туура келет, ошондой эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> атомдук массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. Атом эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. Атомдор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы Атом <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. Атомдун физикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> химиялык касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. Атом оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. Атомдун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда Атом кыйла чоӊдук кылат (Атомдун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Атомдун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды Атомдун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абсолюттук мааниси боюнча электрондун зарядына барабар. Атом электр заряды нейтралдуу система: +''eZ'' заряддуу (''+е'' заряддуу Z протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eZ''''' болгон Z электронду кармап турат, башкача айтканда атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон Атом оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган Атом терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону химиялык элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар Атомдор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мисалы, суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). Атом ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, ошондой эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны Атомдун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар Атомдун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар Атомдун магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (кара. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес Атомдорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (кара.''Зееман эффектиси ).'' Бардык Атомдор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен Атомдо кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. Атом иондошкондо, башкача айтканда андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы Атомдун касиети эркин Атомдун касиетинен айырмаланат, кара. ''Атом физикасы.''

	''Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>		''Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:49:11Z

top: категория кошуу

← Мурунку версиясы		04:49, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
2 -сап:		2 -сап:

	''Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>		''Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>
			[[Категория:1-Том]]

Temirkan, 07:35, 27 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-27T07:35:15Z

← Мурунку версиясы		07:35, 27 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АТОМ''' ‒ химиялык элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир химиялык элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, ошондой эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> атомдук массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. А. эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. ~~А-дор~~ өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. ~~А-дун~~ физикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> химиялык касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. ~~А-дун~~ өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (~~А-дун~~ сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~А-дун~~ өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды ~~А-дун~~ негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абсолюттук мааниси боюнча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, ~~б. а.~~ атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону химиялык элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар ~~А-дор~~ же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны ~~А-дун~~ магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар ~~А-дун~~ магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар ~~А-дун~~ магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес ~~А-дорго~~ сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык ~~А-дор~~ ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен ~~А-до~~ кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, башкача айтканда андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы ~~А-дун~~ касиети эркин ~~А-дун~~ касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы. Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>		'''АТОМ''' ‒ химиялык элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир химиялык элементке өзүнө гана тиешелүү Атом туура келет, ошондой эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> атомдук массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. Атом эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. Атомдор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы Атом <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. Атомдун физикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> химиялык касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. Атом оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. Атомдун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда Атом кыйла чоӊдук кылат (Атомдун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Атомдун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды Атомдун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абсолюттук мааниси боюнча электрондун зарядына барабар. Атом электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, башкача айтканда атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон Атом оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган Атом терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону химиялык элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар Атомдор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). Атом ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны Атомдун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар Атомдун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар Атомдун магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес Атомдорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык Атомдор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен Атомдо кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. Атом иондошкондо, башкача айтканда андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы Атомдун касиети эркин Атомдун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''

			''Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>

Dilde, 11:37, 24 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-24T11:37:43Z

← Мурунку версиясы		11:37, 24 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АТОМ''' ‒ ~~хим.~~ элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир ~~хим.~~ элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~ат.~~ массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. А. эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун ~~физ.~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~хим.~~ касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~абс.~~ мааниси ~~б-ча~~ электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону ~~хим.~~ элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, ~~б. а.~~ андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы. Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>		'''АТОМ''' ‒ химиялык элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир химиялык элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, ошондой эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> атомдук массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. А. эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> химиялык касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абсолюттук мааниси боюнча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону химиялык элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, башкача айтканда андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы. Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>

Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (8), ж-а → жана (12)

2022-12-05T11:53:05Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (8), ж-а → жана (12)

← Мурунку версиясы		11:53, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АТОМ''' ‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы. Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>		'''АТОМ''' ‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ат. массасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. А. эркин (газда) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын иону хим. элементтин символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> электрондордун ядрого тартылуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы. Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>

Dilde, 08:15, 23 -ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-23T08:15:50Z

← Мурунку версиясы		08:15, 23 -ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''~~‒eЯ~~'' болгон ''Я'' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка ~~элемент тердин~~ иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''~~<br>~~		'''АТОМ''' ‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒'''eЯ''''' болгон '''''Я''''' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элементтердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы. Ад''.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>
	Ад.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>

Dilde, 08:48, 6 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-06T08:48:23Z

← Мурунку версиясы		08:48, 6 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒eЯ'' болгон ''Я'' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элемент тердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к. ''Зееман эффектиси.).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''<br>		‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒eЯ'' болгон ''Я'' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элемент тердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к.''Зееман эффектиси ).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''<br>
	Ад.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>		Ад.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>

Dilde, 08:14, 6 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-06T08:14:54Z

← Мурунку версиясы		08:14, 6 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒eЯ'' болгон ''Я'' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элемент тердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү ~~энергиясы нын~~ суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы ~~таа~~		‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10<sup>‒8</sup> ''см,'' ядронуку 10<sup>‒12 </sup>‒ 10<sup>‒13</sup>''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒eЯ'' болгон ''Я'' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элемент тердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не<sup>+</sup>, Li<sup>2+</sup>…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясынын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таасир кылат (к. ''Зееман эффектиси.).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''<br>
	~~сир~~ кылат (к. ''Зееман эффектиси.).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.''<br>		Ад.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>
	Ад.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.<br>

556-684>KadyrM, 08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 карата

2022-02-20T08:22:26Z

← Мурунку версиясы	08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2022-02-19T19:07:28Z

1 версия

Жаңы барак

‒ хим. элементтин касиеттерин сактоочу эӊ майда бөлүкчө. Ар бир хим. элементке өзүнө гана тиешелүү А. туура келет, о. эле өзүн түзгөн бөлүкчөлөрдүн (''протон, нейтрон, электрон'' ) саны ж-а ат. массасы м-н айырмаланат. А. эркин (газда) ж-а байланышкан абалда болот. А-дор өз ара түздөн-түз же молекуланын курамындагы А. м-н байланышып, суюк же катуу заттарды пайда кылат. А-дун физ. ж-а хим. касиеттери анын түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрү м-н аныкталат. А. оӊ электр заряддуу оор ядродон ж-а анын айланасындагы жеӊил бөлүкчөлөр ‒ терс электр заряддуу кабыкчаны түзүүчү электрондордон турат. А-дун өлчөмү анын электрон кабыкчасынын өлчөмү м-н аныкталат ж-а ядрого караганда А. кыйла чоӊдук кылат (А-дун сызыктуу өлчөмү 10‒8 ''см,'' ядронуку 10‒12 ‒ 10‒13''см''). Электрон катмарынын так белгиленген чеги болбойт ж-а А-дун өлчөмү аздыр-көптүр аны aныктoo ыкмасына жараша болот. Ядронун заряды А-дун негизги мүнөздөмөсү ‒ ал белгилүү элементке тиешелүү болот ж-а абс. мааниси б-ча электрондун зарядына барабар. А. электр заряды нейтралдуу система: +''eЯ'' заряддуу (''+е'' заряддуу ''Я'' протону бар) ядро жалпы заряды ''‒eЯ'' болгон ''Я'' электронду кармап турат, б. а. атомдогу жалпы заряддардын суммасы нөлгө барабар. Бир же бир нече электронун жоготкон А. оӊ ион, электронду өзүнө кошуп алган А. терс ионго айланып, нейтралдуу ж-а анын иону хим. элементтин символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы электрону бар А-дор же башка элемент тердин иондору изоэлектрондуу катарды түзөт (мис., суутек сымал катар Н, Не+, Li2+…). А. ядро зарядынын элементардык зарядына эселүүлүгү ядронун түзүлүшү м-н түшүндүрүлөт. Анын курамы +е зарядга, о. эле нейтралдуу бөлүкчө ‒ нейтронго ээ. Ядронун өлчөмү өтө кичине ж-а массасы өтө чоӊ болгондуктан, тегерегинде айланып жүргөн ''N'' электрондордун системасы кaтapы каралат. Мындай системанын толук ички энергиясы бардык электрондордун кинетикалык энергиясы м-н электрондордун ядрого тартылуу ж-а бири биринен түртүлүү энергиясы нын суммасына барабар. Эӊ жөнөкөй учурда ‒ суутек атомунда ‒''е'' заряддуу бир электрон +''е'' заряддуу ядрону айланып жүрөт. Сырткы электрондордун саны А-дун магниттик касиеттерин аныктайт. Жуп сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар. Так сандуу электрону бар А-дун магниттик моменти нөлгө барабар эмес ж-а парамагниттүү болот (к. ''Парамагнетизм. ).'' Магниттик моменттери нөлгө барабар эмес А-дорго сырткы магнит талаасы таа
сир кылат (к. ''Зееман эффектиси.).'' Бардык А-дор ''диамагнетизм'' касиетине ээ: ал сырткы магнит талаасынын таасиринен А-до кошумча магниттик моменттин пайда болушуна байланыштуу. А. иондошкондо, б. а. андан электрон бөлүнгөндө сырткы электрон кабыкчасы м-н аныкталуучу бардык касиети өзгөрөт: электр талаасында поляризациялануу жөндөмдүүлүгү азаят, энергия деӊгээлдеринин ортосундагы аралык ж-а алардын бири бирине өтүү жыштыгы чоӊоёт ж. б. Байланышкан абалдагы А-дун касиети эркин А-дун касиетинен айырмаланат, к. ''Атом физикасы.'' 
Ад.: ''Фоно У., Фоно Л.'' Физика атомов и молекул. М., 1980. ''Шпольский Э. В.'' Атомная физика. 7-изд., Т. 1‒2, М., 1984.