http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%9F%D0%9F%D0%90%D0%9A_%D0%9A%D0%9E%D0%96%D0%9E 2026-06-01T07:17:29Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.36.2 http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9F%D0%9F%D0%90%D0%9A_%D0%9A%D0%9E%D0%96%D0%9E&diff=67118&oldid=prev 2025-02-03T10:56:53Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку версиясы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:56, 3 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 -сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 -сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын тагына ээ болгон биринчи кожо. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1542-жылдары дүйнөдөн кайткан </del>диний ишмер Махдум Азамдын жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан жана эң кичүүсү Исхак Вали атасынын жолун уланткан. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: [[Алты-Шаар]]) «ак тоолуктар» (кара: [[Ышкиййа тарыкаты]]) жана «кара тоолуктар» (кара: [[Исхакийа тарыкаты]]) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен. XVII кылымдын аяк чендердинде Аппак кожонун атасы Мухаммед Жусуп могол ханы (1638–1668) [[Абдылда хан]] менен каршылашып, 1663-жылы Жаркентте козголоң чыгарган. Бирок күчү жетпей, Абылданын уулу Жолборсту өз жагына тартууга аргасыз болгон. Жолборс атасынын ордун алгандан (1668) кийин 1670-жылы ага каршы «кара тоолук» Шады кожо көтөрүлүш уюштуруп, тоолук кыргыздардын жардамы менен Кашкар шаарын курчоого алган. Ал шаарды коргоп жаткан Мухаммед Жусупка уу бердирип өлтүргөндөн кийин Жолборс ханды тактан түшүрүп, анын ордуна Жолборстун бир тууганы Исмаилди отургузган. Натыйжада «ак тоолуктар» куугунтукка учурап, Аппак кожо адегенде Самаркандка, андан Бадахшан, кийин Кашмирге барып, 1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан [[Далай лама]]нын колдоосу менен [[Жуңгар хандыгы]]ны ханы (1671–1697) [[Галдан Бошокту]]га алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту Алты-Шаарды каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: [[Жааңгер кожо]]) Чыгыш Түркстандын (Алты-Шаар, [[Жети-Шаар]]) тарыхында чоң ролдорду ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын  1640-жылдары атасы Мухаммед Жусуп курган бейиттин жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын тагына ээ болгон биринчи кожо. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Белгилүү </ins>диний ишмер Махдум Азамдын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(сейит Жалал ад-дин Ахмад ал-Касани ад-Дахбеди, 1461–1542) </ins>жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Мухаммед-Амин) </ins>жана эң кичүүсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(айрым маалыматтарда төртүнчү) </ins>Исхак Вали атасынын жолун уланткан. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: [[Алты-Шаар]]) «ак тоолуктар» (кара: [[Ышкиййа тарыкаты]]) жана «кара тоолуктар» (кара: [[Исхакийа тарыкаты]]) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен. XVII кылымдын аяк чендердинде Аппак кожонун атасы Мухаммед Жусуп могол ханы (1638–1668) [[Абдылда хан]] менен каршылашып, 1663-жылы Жаркентте козголоң чыгарган. Бирок күчү жетпей, Абылданын уулу Жолборсту өз жагына тартууга аргасыз болгон. Жолборс атасынын ордун алгандан (1668) кийин 1670-жылы ага каршы «кара тоолук» Шады кожо көтөрүлүш уюштуруп, тоолук кыргыздардын жардамы менен Кашкар шаарын курчоого алган. Ал шаарды коргоп жаткан Мухаммед Жусупка уу бердирип өлтүргөндөн кийин Жолборс ханды тактан түшүрүп, анын ордуна Жолборстун бир тууганы Исмаилди отургузган. Натыйжада «ак тоолуктар» куугунтукка учурап, Аппак кожо адегенде Самаркандка, андан Бадахшан, кийин Кашмирге барып, 1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан [[Далай лама]]нын колдоосу менен [[Жуңгар хандыгы]]ны ханы (1671–1697) [[Галдан Бошокту]]га алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту Алты-Шаарды каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: [[Жааңгер кожо]]) Чыгыш Түркстандын (Алты-Шаар, [[Жети-Шаар]]) тарыхында чоң ролдорду ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын  1640-жылдары атасы Мухаммед Жусуп курган бейиттин жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div></td><td colspan="2"></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9F%D0%9F%D0%90%D0%9A_%D0%9A%D0%9E%D0%96%D0%9E&diff=67115&oldid=prev 2025-02-03T03:20:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку версиясы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:20, 3 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 -сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 -сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тагын ээлеген </del>биринчи кожо. 1542-жылдары дүйнөдөн кайткан диний ишмер Махдум Азамдын жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан жана эң кичүүсү Исхак Вали атасынын жолун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">улантышкан</del>. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алтышаар</del>) «ак тоолуктар» (кара: Ышкиййа тарыкаты) жана «кара тоолуктар» (кара: Исхакийа тарыкаты) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана ич ара жаңжалдарга кыргыздар көп катышкан</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1670</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары ал Жаркенттин ханы </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1671–1682</del>) менен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Исмаил келише албай Чыгыш Түркстандан кеткен</del>. 1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан Далай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ламанын </del>колдоосу менен Жуңгар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хандыгыны </del>ханы (1671–1697) Галдан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бошоктуга </del>алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алтышаарды </del>каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: Жааңгер кожо) Чыгыш Түркстандын (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алтышаар</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жетишаар</del>) тарыхында чоң <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">роль </del>ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атасы Мухаммед Жусуптун </del>1640-жылдары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">курулган бейитинин </del>жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тагына ээ болгон </ins>биринчи кожо. 1542-жылдары дүйнөдөн кайткан диний ишмер Махдум Азамдын жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан жана эң кичүүсү Исхак Вали атасынын жолун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уланткан</ins>. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Алты-Шаар]]</ins>) «ак тоолуктар» (кара: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ышкиййа тарыкаты<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) жана «кара тоолуктар» (кара: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Исхакийа тарыкаты<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">XVII кылымдын аяк чендердинде Аппак кожонун атасы Мухаммед Жусуп могол ханы (1638–1668) [[Абдылда хан]] менен каршылашып, 1663</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы Жаркентте козголоң чыгарган. Бирок күчү жетпей, Абылданын уулу Жолборсту өз жагына тартууга аргасыз болгон. Жолборс атасынын ордун алгандан </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1668</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кийин 1670-жылы ага каршы «кара тоолук» Шады кожо көтөрүлүш уюштуруп, тоолук кыргыздардын жардамы </ins>менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кашкар шаарын курчоого алган. Ал шаарды коргоп жаткан Мухаммед Жусупка уу бердирип өлтүргөндөн кийин Жолборс ханды тактан түшүрүп, анын ордуна Жолборстун бир тууганы Исмаилди отургузган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Натыйжада «ак тоолуктар» куугунтукка учурап, Аппак кожо адегенде Самаркандка, андан Бадахшан, кийин Кашмирге барып, </ins>1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Далай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лама]]нын </ins>колдоосу менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Жуңгар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хандыгы]]ны </ins>ханы (1671–1697) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Галдан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бошокту]]га </ins>алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алты-Шаарды </ins>каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Жааңгер кожо<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) Чыгыш Түркстандын (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алты-Шаар</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Жети-Шаар]]</ins>) тарыхында чоң <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ролдорду </ins>ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>1640-жылдары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атасы Мухаммед Жусуп курган бейиттин </ins>жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века.</div></td></tr> <tr><td colspan="2"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9F%D0%9F%D0%90%D0%9A_%D0%9A%D0%9E%D0%96%D0%9E&diff=67114&oldid=prev 2025-02-01T07:12:53Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку версиясы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:12, 1 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 -сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 -сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын тагын ээлеген биринчи кожо. 1542-жылдары дүйнөдөн кайткан диний ишмер Махдум Азамдын жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан жана эң кичүүсү Исхак Вали атасынын жолун улантышкан. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: Алтышаар) «ак тоолуктар» (кара: Ышкиййа тарыкаты) жана «кара тоолуктар» (кара: Исхакийа тарыкаты) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен. 1670-жылдары ал Жаркенттин ханы (1671–1682) менен Исмаил келише албай Чыгыш Түркстандан кеткен. 1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан Далай ламанын колдоосу менен Жуңгар хандыгыны ханы (1671–1697) Галдан Бошоктуга алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту Алтышаарды каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: Жааңгер кожо) Чыгыш Түркстандын (Алтышаар, Жетишаар) тарыхында чоң <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ролдорду </del>ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын атасы Мухаммед Жусуптун 1640-жылдары курулган бейитинин жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын тагын ээлеген биринчи кожо. 1542-жылдары дүйнөдөн кайткан диний ишмер Махдум Азамдын жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан жана эң кичүүсү Исхак Вали атасынын жолун улантышкан. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: Алтышаар) «ак тоолуктар» (кара: Ышкиййа тарыкаты) жана «кара тоолуктар» (кара: Исхакийа тарыкаты) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана ич ара жаңжалдарга кыргыздар көп катышкан</ins>. 1670-жылдары ал Жаркенттин ханы (1671–1682) менен Исмаил келише албай Чыгыш Түркстандан кеткен. 1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан Далай ламанын колдоосу менен Жуңгар хандыгыны ханы (1671–1697) Галдан Бошоктуга алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту Алтышаарды каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: Жааңгер кожо) Чыгыш Түркстандын (Алтышаар, Жетишаар) тарыхында чоң <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">роль </ins>ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын атасы Мухаммед Жусуптун 1640-жылдары курулган бейитинин жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9F%D0%9F%D0%90%D0%9A_%D0%9A%D0%9E%D0%96%D0%9E&diff=67113&oldid=prev 2025-02-01T07:09:39Z

<p>Created page with &quot;&#039;&#039;&#039;АППАК КОЖО&#039;&#039;&#039; [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухамме...&quot;</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>'''АППАК КОЖО''' [толук аты-жөнү Идаятулла Aппак («Жарык дүйнө» же «Нур ээси») кожо ибн кожо Мухаммед Жусуп (1625/26, Комул, Чыгыш Түркстан – 1694/95, Кашкар аймагы)] – ислам динин, анын ичинде сопучулук агымын жайылтуучулардын бири; Чыгыш Түркстандагы Жаркент хандыгынын тагын ээлеген биринчи кожо. 1542-жылдары дүйнөдөн кайткан диний ишмер Махдум Азамдын жети уулу болуп, алардын эң улуусу эшен Калан жана эң кичүүсү Исхак Вали атасынын жолун улантышкан. Кийинчерээк диний көз караштарга байланыштуу катуу араздашып, натыйжада Чыгыш Түркстанда (кара: Алтышаар) «ак тоолуктар» (кара: Ышкиййа тарыкаты) жана «кара тоолуктар» (кара: Исхакийа тарыкаты) деген бири-бирине карама-каршы эки диний агым пайда болгон. Аппак кожо «ак тоолук» Эшен Каландын небереси болуп, мунун тушунда диний араздашуу өтө жогорку деңгээлге жеткен. 1670-жылдары ал Жаркенттин ханы (1671–1682) менен Исмаил келише албай Чыгыш Түркстандан кеткен. 1678-жылы Тибетке келип, 2 жылдай жашап, ал жактан Далай ламанын колдоосу менен Жуңгар хандыгыны ханы (1671–1697) Галдан Бошоктуга алдына барган.  1680–1683-жылдары Бошокту Алтышаарды каратып, Жаркент хандыгынын тагына Аппак кожону отургузуп, анын уулу Жаханга (Йахийа) Кашкарды берген. Ушул учурдан баштап Чыгыш Түркстан Жуңгар хандыгына көз каранды болуп, жылына 100 000 теңге салык төлөп туруу милдети тагылган. Кийинчерээк Аппак кожонун урпактары (кара: Жааңгер кожо) Чыгыш Түркстандын (Алтышаар, Жетишаар) тарыхында чоң ролдорду ойношкон. Сөөгү Кашкар шаарына жакын атасы Мухаммед Жусуптун 1640-жылдары курулган бейитинин жанына коюлган. Кийин анын көрүстөнү «Азирет Аппак кожонун күмбөзү» деген аталыш менен мусулмандар зыярат кылуучу жайга айланган. Уйгурлардын тарыхында Аппак кожого терс баа берилген. <br /> <br /> Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; История Кашгарии /Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969; Кузнецов В. С. Империя Цин и Му­сульман­ский мир. Новосибрск, 1990.</div>

Турганбаев Элебай