АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ - Өзгөртүүлөр тарыхы

Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T03:54:05Z

top: категория кошуу

← Мурунку версиясы		03:54, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
4 -сап:		4 -сап:

	''Т. Кененсариев.''<br>		''Т. Кененсариев.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

Турганбаев Элебай, 02:51, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата

2024-02-21T02:51:45Z

← Мурунку версиясы		02:51, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.

	Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 ~~года~~. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.		Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 г. (Сб. статей). Казан, 1901; Бабаджанов Б. Дукчи Ишан и Андижанское восстание 1898 года» //Подвижники Ислама: культ святых и суфизм в Средней Азии и на Кавказе. Под ред.: С.Н. Абашина и В.Н. Бобровникова. М., 2003; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.

	''Т. Кененсариев.''<br>		''Т. Кененсариев.''<br>

Турганбаев Элебай, 02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата

2024-02-21T02:42:36Z

← Мурунку версиясы		02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы
3 -сап:		3 -сап:
	Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.		Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.

	~~.<br>~~ ''Т. Кененсариев.''<br>		''Т. Кененсариев.''<br>

Турганбаев Элебай, 02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата

2024-02-21T02:42:11Z

← Мурунку версиясы		02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.

	Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. ~~Алматы~~, 2004.		Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.

	.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>		.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>

Турганбаев Элебай, 02:41, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата

2024-02-21T02:41:37Z

← Мурунку версиясы		02:41, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.

			Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. Алматы, 2004.

			.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>

Temirkan, 05:13, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-07T05:13:47Z

← Мурунку версиясы		05:13, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин ~~наарызылыгын~~ кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>

Adina, 04:48, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-07T04:48:25Z

← Мурунку версиясы		04:48, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана ~~обл-нун~~ башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо ~~жерг.~~ элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ~~ш-нда~~ көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван ~~р-ну~~ <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар ~~б-ча~~ ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу ~~кыш-нын~~ калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да ~~А. к-нө~~ кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. ~~А. к-нүн~~ ырайымсыз басылышы ~~Кырг-дын~~ түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>

Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (7), ж-а → жана (4)

2022-12-05T10:59:26Z

top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (7), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (4)

← Мурунку версиясы		10:59, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-нын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-нын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>

Temirkan, 04:33, 25 -ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-25T04:33:31Z

← Мурунку версиясы		04:33, 25 -ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	– Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257,		'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-нын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br>
	өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-~~ньш~~ калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген. <br> ''Т. Кененсариев.''<br>

Kerimova-59, 09:36, 7 Июнь (Кулжа) 2022 карата

2022-06-07T09:36:07Z

← Мурунку версиясы		09:36, 7 Июнь (Кулжа) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	– Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а		– Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257,
	феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн		өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-ньш калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген. <br> ''Т. Кененсариев.''<br>
	чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу
	жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле
	негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун
	башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам
	элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон.
	''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан
	динин кабыл алдырууга далалат кылышкан.
	Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык
	көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир
	белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары
	дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»),
	Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар
	1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр
	Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш
	кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген
	эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган.
	1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак)
	кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу
	адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян
	гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир
	аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24
	киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча
	''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда
	каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда
	колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши
	(соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257,
	өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5,
	каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач
	өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза
	сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө
	болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-ньш
	калкы башка жактарга айдалып жиберилген.
	Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер
	м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр
	болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А.
	к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган.
	Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун
	куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек
	баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы
	уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын
	ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн
	ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө
	ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн
	күчөшүнө түрткү берген. <br>
	''Т. Кененсариев.''<br>