АЛГЕБРА - Өзгөртүүлөр тарыхы

Gulira, 03:33, 19 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-19T03:33:28Z

← Мурунку версиясы		03:33, 19 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланыштуу. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, ~~б. а.~~ ''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0 теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебрасы, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ~~ж. б~~.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., ~~1970‒72~~; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланыштуу. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, башкача айтканда ''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0 теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебрасы, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы жана башкалар.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒1972; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А.А Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

Dilde, 09:42, 28 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата

2025-01-28T09:42:42Z

← Мурунку версиясы		09:42, 28 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) ~~байланышкан~~. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. ''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0 теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли ~~алгебралары~~, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланыштуу. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. ''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0 теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебрасы, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

Dilde, 04:31, 29 -ноябрь (Жетинин айы) 2024 карата

2024-11-29T04:31:40Z

← Мурунку версиясы		04:31, 29 -ноябрь (Жетинин айы) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. ~~'''~~''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0~~'''~~ теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. ''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0 теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

Dilde, 05:55, 11 -ноябрь (Жетинин айы) 2024 карата

2024-11-11T05:55:14Z

← Мурунку версиясы		05:55, 11 -ноябрь (Жетинин айы) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. ~~А-да~~ белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T03:13:48Z

top: категория кошуу

← Мурунку версиясы		03:13, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. А-да белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. А-да белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

Dilde, 11:11, 24 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-24T11:11:58Z

← Мурунку версиясы		11:11, 24 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. ~~Алгебрада~~ белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. А-да белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>

Adina, 06:22, 23 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-23T06:22:04Z

← Мурунку версиясы		06:22, 23 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки ~~Алгебранын~~ өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда ~~Алгебранын~~ башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн ~~А-сын~~, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы ~~Алгебралык~~ теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку ~~Алгебралык~~ теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай ~~Алгебралык~~ теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика ~~Алгебралары~~, сырткы ~~Алгебралар~~, кватерниондордун ~~Алгебралары~~, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда ~~Алгебранын~~ өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, ~~а. а.~~ ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес ~~Алгебралар~~, коммутативдик ~~Алгебра~~, ~~Алгебралык~~ геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу ~~Алгебра~~, ~~Алгебралык~~ системалар, топологиялык, дифференциалдык ~~Алгебра~~, Ли ~~Алгебралары~~, ~~Алгебралык~~ топология, сандардын ~~Алгебралык~~ теориясы, тензордук, логика ~~А-лары~~, көптүктөр, функциялар ~~А-сы~~ ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн алгебрасын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика алгебралары, сырткы алгебралар, кватерниондордун алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, тактап айтканда ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес алгебралар, коммутативдик алгебра, алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу алгебра, алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык алгебра, Ли алгебралары, алгебралык топология, сандардын алгебралык теориясы, тензордук, логика алгебралары, көптүктөр, функциялар алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>

Dilde, 01:20, 21 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-21T01:20:41Z

← Мурунку версиясы		01:20, 21 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки Алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда Алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн А-сын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы Алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку Алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай Алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика Алгебралары, сырткы Алгебралар, кватерниондордун Алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда Алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, а. а. ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес Алгебралар, коммутативдик Алгебра, Алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу Алгебра, Алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык Алгебра, Ли Алгебралары, Алгебралык топология, сандардын Алгебралык теориясы, тензордук, логика ~~Алгебралары~~, көптүктөр, функциялар ~~Алгебрасы~~ ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки Алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда Алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн А-сын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы Алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку Алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай Алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика Алгебралары, сырткы Алгебралар, кватерниондордун Алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда Алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, а. а. ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес Алгебралар, коммутативдик Алгебра, Алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу Алгебра, Алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык Алгебра, Ли Алгебралары, Алгебралык топология, сандардын Алгебралык теориясы, тензордук, логика А-лары, көптүктөр, функциялар А-сы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>

Temirkan, 08:57, 25 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-25T08:57:06Z

← Мурунку версиясы		08:57, 25 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. ~~А-да~~ белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. ~~«А.»~~ термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки ~~А-нын~~ өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-к.) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-к.) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги ~~алг.~~ теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-~~к. А-нын~~ башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн А-сын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы ~~А-лык~~ теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку ~~А-лык~~ теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-~~к-дын~~ аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай ~~А-лык~~ теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика ~~А-лары~~, сырткы ~~А-лар~~, кватерниондордун ~~А-лары~~, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-~~к-да А-нын~~ өнүгүшү 1930-ж. В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, а. а. ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес ~~А-лар~~, коммутативдик А., ~~А-лык~~ геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу А., ~~А-лык~~ системалар, топологиялык, дифференциалдык А., Ли ~~А-лары~~, ~~А-лык~~ топология, сандардын ~~А-лык~~ теориясы, тензордук, логика ~~А-лары~~, көптүктөр, функциялар ~~А-сы~~ ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. Алгебрада белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «Алгебра» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки Алгебранын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-кылым) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-кылым) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алгебралык теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-кылымдарда Алгебранын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн А-сын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы Алгебралык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку Алгебралык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-кылымдын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай Алгебралык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика Алгебралары, сырткы Алгебралар, кватерниондордун Алгебралары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-кылымда Алгебранын өнүгүшү 1930-жылы В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, а. а. ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес Алгебралар, коммутативдик Алгебра, Алгебралык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу Алгебра, Алгебралык системалар, топологиялык, дифференциалдык Алгебра, Ли Алгебралары, Алгебралык топология, сандардын Алгебралык теориясы, тензордук, логика Алгебралары, көптүктөр, функциялар Алгебрасы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>

Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (4), ж-а → жана (5)

2022-12-05T09:58:45Z

top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (4), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (5)

← Мурунку версиясы		09:58, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. А-да белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны м-н жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «А.» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- ж-а 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки А-нын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-к.) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин ж-а кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-к.) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй ж-а ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алг. теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-к. А-нын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн А-сын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы А-лык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы м-н, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу м-н табылган. 4-даражадан жогорку А-лык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-к-дын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай А-лык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика А-лары, сырткы А-лар, кватерниондордун А-лары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-к-да А-нын өнүгүшү 1930-ж. В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» м-н байланышкан ж-а математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, а. а. ассоциативдүү ж-а ассоциативдүү эмес А-лар, коммутативдик А., А-лык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу А., А-лык системалар, топологиялык, дифференциалдык А., Ли А-лары, А-лык топология, сандардын А-лык теориясы, тензордук, логика А-лары, көптүктөр, функциялар А-сы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>		'''АЛГЕБРА''' (ар. аль-Жебр) ‒ математиканын бир бөлүмү. А-да белгисиз чоӊдуктар киргизилип, аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүргүзүлгөн амалдардын негизинде теӊдеме түзүлүп, андан белгисиздердин өзү аныкталат. «А.» термини Мухамед аль-Хорезминин «Альджебр аль-Мукабала» (9-к.) трактатынын аталышынан келип чыккан. Ал трактатта биринчи жолу 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмалары көрсөтүлгөн. Кийинки А-нын өнүгүшү француз математиги Ф. Виетке (16-к.) байланышкан. Ал биринчи жолу плюс (+), минус (‒), даража, тамыр белгилерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кашааны киргизген. Л. Эйлер (18-к.) «Алгебрага киришүү» китебинде бүтүн сандарды, жөнөкөй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ондук бөлчөктөрдү, тамырды, логарифмдерди, 1‒4-тартиптеги алг. теӊдемелерди, Ньютон биномун, Диофанттык теӊдемелерди караган. 18‒19-к. А-нын башкы маселеси болуп бул көп мүчөлөрдүн А-сын, б. а. '''''а''<sub>0</sub>''х<sup>n +</sup>а''<sub>1</sub>''х<sup>n''<sup> ‒1</sup> + ...+''а''<sub>1</sub> =0''' теӊдемесин изилдөө эсептелген. Жогоруда айтылгандай 1‒2-даражадагы А-лык теӊдемелердин чыгарылышы байыртадан эле белгилүү болгон. 3-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Кардано формуласы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ал эми 4-даражадагы теӊдемелерди чыгаруу ыкмасы Ферраринин методу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> табылган. 4-даражадан жогорку А-лык теӊдемелердин тамырларынын радикалдарда туюнтулуш маселесин Н. Галуа изилдеген. 18-к-дын аягында К. Гаусс ''n'' ‒ даражадагы каалагандай А-лык теӊдеме жок дегенде бир комплекстүү тамырга ээ болорун далилдеген. Ошентип логика А-лары, сырткы А-лар, кватерниондордун А-лары, матрицалык эсептөө, орундаштыруу группалары ж. б. пайда болгон. 20-к-да А-нын өнүгүшү 1930-ж. В. Л. Ван-дер-Вардендин «Соӊку алгебрасы» <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> математиканын ар кайсы тармактарында колдонулган, а. а. ассоциативдүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ассоциативдүү эмес А-лар, коммутативдик А., А-лык геометрия, сызыктуу, көп сызыктуу А., А-лык системалар, топологиялык, дифференциалдык А., Ли А-лары, А-лык топология, сандардын А-лык теориясы, тензордук, логика А-лары, көптүктөр, функциялар А-сы ж. б.<br>Ад.: История математики с древнейших времен до начала XIX столетия. Т.1‒3. М., 1970‒72; ''Ван-дер-Варден Б. Л''. Алгебра. М., 1976; ''Мальцев А. И''., Алгебраические системы. М., 1970.<br>
	''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>		''А. А. Чекеев, С. С. Токсонбаев.''<br>