АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ - Өзгөртүүлөр тарыхы

Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T03:10:09Z

top: категория кошуу

← Мурунку версиясы		03:10, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 ''м''), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>		'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 ''м''), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>
			[[Категория:1-Том]]

Adina, 09:31, 20 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-20T09:31:22Z

← Мурунку версиясы		09:31, 20 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>		'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 ''м''), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>

Temirkan, 05:46, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-22T05:46:25Z

← Мурунку версиясы		05:46, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>		'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>

Begay, 05:53, 1 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-01T05:53:51Z

← Мурунку версиясы		05:53, 1 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик ~~борб.~~ бөлүгүнөн башталып, ~~түн.~~ тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ~~ш-нан~~ 35 ''км ''~~түш.~~ тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз ~~деӊг.~~ 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; ~~орт. бийикт.~~ 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты ~~б-ча~~ бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. А.-~~А. у. т. п-нын~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик		'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>
	жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын ~~бийикт.~~ 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин ~~өөрчүшүнө~~ шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын ~~орт. темп-расы~~ ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык ~~орт.~~ жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун ~~орт.~~ чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. ~~Ландшафттына~~ бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>

Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (2), ж-а → жана (6)

2022-12-05T09:53:33Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (2), ж-а → жана (6)

← Мурунку версиясы		09:53, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик		'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бүтөт. А.-А. у. т. п-нын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик
	жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>		жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>

Roza, 08:58, 6 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-06T08:58:39Z

← Мурунку версиясы		08:58, 6 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан ~~капчыгайлар дан~~ табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' ~~капчыгайла рынан~~ бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик		'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик
	жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук ~~мыйзамченеми~~ мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш ~~капчыгай ларда~~ кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>		жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''<sup>2</sup>. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''<sup>3</sup>''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.<br>

Kadyrm: 1 revision imported

2022-01-25T15:30:49Z

1 revision imported

← Мурунку версиясы	15:30, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

228-323>KadyrM, 12:05, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 карата

2022-01-25T12:05:25Z

Жаңы барак

‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлар дан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайла рынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик
жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''2. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''3''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзамченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгай ларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.