АЙЫЛ ЧАРБА - Өзгөртүүлөр тарыхы

Gulira, 04:40, 12 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-12T04:40:17Z

Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү

Dilde, 09:28, 28 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата

2025-01-28T09:28:32Z

Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү

Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T02:46:20Z

top: категория кошуу

Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү

Dilde, 04:35, 9 -ноябрь (Жетинин айы) 2023 карата

2023-11-09T04:35:23Z

← Мурунку версиясы		04:35, 9 -ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы
3 -сап:		3 -сап:
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb\|none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb\|none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb\|scan]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb\|scan]]
	Айыл чарба өндүрүшүн адистештирүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жайгаштыруу жердин өзгөчөлүгүнө базардан алыс же жакын орун алышына <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> табигый-климаттык шарттарга жараша болот. Бул өзгөчөлүк кыртыштын кунардуулугун жакшыртууда илиммий жактан негизделген дыйканчылык системасын, айыл чарбаны жүргүзүү системасын иштеп чыгып, колдонуу зарылчылыгын туудурат. Кыргызстанда 19,95 ''млн''га, жалпы жер аянтынын 54 о/ои (10,797 млн za), айыл чарбасында пайдаланылат. Анын 1,237 ''млн'' ''га''сы айдоо жер, 9,2 ''млн га''сы жайыт <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 0,17 ''млн га''сы табигый чөп чабынды:. 1991‑жылдан кийин айыл чарбаны реформалоонун натыйжасында ири колхоз‑совхоздордун базасында жеке менчикке негизделген жаңы өндүрүштүк система - дыйкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермердик чарбалар уюштурулган.<br>Натыйжада 2004‑жылдын башында чарба жүргүзүүчү субъектилердии саны 267 ,8 миңди түзүп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> 266,0 миң дыйкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермер (99,3% ), 1830 мамлекеттик чарбалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ар кандай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeттеp Союзунун убагында айыл чарба азык‑түлүктөрүн негизинен колхоз-совхоздор өндүрсө, реформанын натыйжасыида айыл чарба продукцияларынын 5%ы гана мамлекеттик <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> коллективдик, 32%ы калктын көмөкчү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 63%ы дыйкан‑фермердик чарбаларда өндүрүлүүдө.~~<br>~~2003‑ж. айыл чарбанын дүң продукциясы 53565,2 млн сомду түзүп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> дыйканчылыктын үлүшү 55,5%, мал чарбачылыгы 44,5% болгон.		Айыл чарба өндүрүшүн адистештирүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жайгаштыруу жердин өзгөчөлүгүнө базардан алыс же жакын орун алышына <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> табигый-климаттык шарттарга жараша болот. Бул өзгөчөлүк кыртыштын кунардуулугун жакшыртууда илиммий жактан негизделген дыйканчылык системасын, айыл чарбаны жүргүзүү системасын иштеп чыгып, колдонуу зарылчылыгын туудурат. Кыргызстанда 19,95 ''млн''га, жалпы жер аянтынын 54 о/ои (10,797 млн za), айыл чарбасында пайдаланылат. Анын 1,237 ''млн'' ''га''сы айдоо жер, 9,2 ''млн га''сы жайыт <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 0,17 ''млн га''сы табигый чөп чабынды:. 1991‑жылдан кийин айыл чарбаны реформалоонун натыйжасында ири колхоз‑совхоздордун базасында жеке менчикке негизделген жаңы өндүрүштүк система - дыйкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермердик чарбалар уюштурулган.<br>Натыйжада 2004‑жылдын башында чарба жүргүзүүчү субъектилердии саны 267 ,8 миңди түзүп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> 266,0 миң дыйкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермер (99,3% ), 1830 мамлекеттик чарбалар <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ар кандай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeттеp Союзунун убагында айыл чарба азык‑түлүктөрүн негизинен колхоз-совхоздор өндүрсө, реформанын натыйжасыида айыл чарба продукцияларынын 5%ы гана мамлекеттик <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> коллективдик, 32%ы калктын көмөкчү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 63%ы дыйкан‑фермердик чарбаларда өндүрүлүүдө. 2003‑ж. айыл чарбанын дүң продукциясы 53565,2 млн сомду түзүп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> дыйканчылыктын үлүшү 55,5%, мал чарбачылыгы 44,5% болгон. 2003‑жылдын 1‑январына карата республикада 9,2 млн ''га'' жайыт жердин 4,13 млн ''га''сы жайкы, 2,95 млн ''га''сы жазгы-күзгү <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> 2,1 млн ''га''сы кышкы жайыт. Жайыт жери мамлекеттин менчиги болгондуктан аны эл ижарага алуу жолу <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> пайдаланышат. Ири жайыттар Ак‑Сай, Арпа, Суусамыр, Чоң Алай, Чаткал, Кара Кужур өрөөндөрүндө <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> Ысык‑Көл сырттарында. 1990‑ж. өлкөдөгү койдун саны 17,87 млн башты түзүп (шарттуу түрдө), бир гектар жайытка 1,94 баш туура келип, экологиялык жактан негизделген нормадан 2,2 эсеге кеп болгон, ал эми 2003‑ж. шарттуу түрдө кой 10,89 млн баш болуп, бир гектар жайытка 1,18 баш туура келген. Бирок, эл жашаган кыштактардын тегерегиндеги жайыттын бир гектарына 2, 74 баш шарттyy кой туура келгендиктен, айлана‑чөйрөгө терс таасир тийгизбей, жайытты ырааттуу пайдалануу учурдун маанилүү маселеси. Республикада 2003‑ж. 1,094 млн ''га'' бардык айдоо жердин өсүмдүктөрү (миң ''га'') 619,0 (56,5% ); техникалык өсүмдүктөр – 147,2 (13,5% ); картошка <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жашылча‑бакча өсүмдүктөр – 124,1

	2003‑жылдын 1‑январына карата республикада 9,2 млн ''га'' жайыт жердин 4,13 млн ''га''сы жайкы, 2,95 млн ''га''сы жазгы-күзгү <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> 2,1 млн ''га''сы кышкы жайыт. Жайыт жери мамлекеттин менчиги болгондуктан аны эл ижарага алуу жолу <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> пайдаланышат. Ири жайыттар Ак‑Сай, Арпа, Суусамыр, Чоң Алай, Чаткал, Кара Кужур өрөөндөрүндө <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> Ысык‑Көл сырттарында. 1990‑ж. өлкөдөгү койдун саны 17,87 млн башты түзүп (шарттуу түрдө), бир гектар жайытка 1,94 баш туура келип, экологиялык жактан негизделген нормадан 2,2 эсеге кеп болгон, ал эми 2003‑ж. шарттуу түрдө кой 10,89 млн баш болуп, бир гектар жайытка 1,18 баш туура келген. Бирок, эл жашаган кыштактардын тегерегиндеги жайыттын бир гектарына 2, 74 баш шарттyy кой туура келгендиктен, айлана‑чөйрөгө терс таасир тийгизбей, жайытты ырааттуу пайдалануу учурдун маанилүү маселеси. Республикада 2003‑ж. 1,094 млн ''га'' бардык айдоо жердин өсүмдүктөрү (миң ''га'') 619,0 (56,5% ); техникалык өсүмдүктөр – 147,2 (13,5% ); картошка <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жашылча‑бакча өсүмдүктөр – 124,1


82 -сап:		81 -сап:
	(11,3%) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тоют өсүмдүктөрү 203,6 миң ''га'' (18,6%) аянтын ээлейт. Дан эгиндеринин түшүмдүүлүгү ар гектарынан 27,3 ''ц,'' кант кызылчасыныкы – 260,3 ''ц;'' пахтаныкы – 26,1 ''ц;'' тамекиники – 24,1 ''ц;'' картошканыкы – 155,0 ''ц'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жашылчалардыкы – 178 ''цди'' түзөт.		(11,3%) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тоют өсүмдүктөрү 203,6 миң ''га'' (18,6%) аянтын ээлейт. Дан эгиндеринин түшүмдүүлүгү ар гектарынан 27,3 ''ц,'' кант кызылчасыныкы – 260,3 ''ц;'' пахтаныкы – 26,1 ''ц;'' тамекиники – 24,1 ''ц;'' картошканыкы – 155,0 ''ц'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жашылчалардыкы – 178 ''цди'' түзөт.

	~~<br>~~Үрөнчүлүк – дыйканчылыкты өнүктүрүүнүн негизи. 1991‑93‑жылдарда объективдүү <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> субъективдүү себептерден үрөнчүлүк чарбалар жоюла баштаган, ал эми 1995‑ж. кайра жанданып 46, ал эми 2004‑ж. республикада үрөнчүлүк чарбалардын~~<br>~~		Үрөнчүлүк – дыйканчылыкты өнүктүрүүнүн негизи. 1991‑93‑жылдарда объективдүү <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> субъективдүү себептерден үрөнчүлүк чарбалар жоюла баштаган, ал эми 1995‑ж. кайра жанданып 46, ал эми 2004‑ж. республикада үрөнчүлүк чарбалардын



	''Table 2: Айыл чарба өсүмдуктөрүнүн дун жыйымынын динамикасы (1990 - 2003-ж.), миң''		''Table 2: Айыл чарба өсүмдуктөрүнүн дун жыйымынын динамикасы (1990 - 2003-ж.), миң''



	{\| style="border-spacing:0;width:3.8861in;"		{\| style="border-spacing:0;width:3.8861in;"
151 -сап:		149 -сап:


	саны 223кө жеткен. Сокулук районундагы кант кызылчасы боюнча тажрыйба станциясы, «Жаңы~~пахта»~~ эксперименттик чарба, Кара‑Суу районундагы пахтачылык тажрыйба, Ак‑Суу районундагы Ысык‑Көл тажрыйба, Өзгөндөгү «Тамеки» илиммй өндүрүштүк станциялары жогорку категориядагы үрөнчүлүк чарбалар, буларда жаңы сорттор чыгарылып, райондоштуруу боюнча селекциялык иштер жүргүзүлөт. 2004‑жылдын 1‑январына карата республикада 1003,4 миң мал, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> 538,5 миңи уй, 3677, 3 миңи кой-эчки, 340,2 миңи жылкы, 82, 8 миңи чочко жана 4332,2 миңи үй канаттуулары болгон. 2002-ж. КР эт жана сүт өндүрүү боюнча шериктеш өлкөлөрдүн ичинде алтынчы, Борбор Азия мамлекеттеринин арасында экинчи орунду ээлеген. Өлкөбүздүн көз карандысыздыгынын алгачкы жылдарында мал чарбасы жана анын азык-түлүктөрүн өндүрүү деңгээли төмөндөп кеткен, ал эми 1995-жылдан кийин гана бул тармактагы абал турукташып, өсүү темпи камсыз болууда.		саны 223кө жеткен. Сокулук районундагы кант кызылчасы боюнча тажрыйба станциясы, «Жаңы-Пахта» эксперименттик чарба, Кара‑Суу районундагы пахтачылык тажрыйба, Ак‑Суу районундагы Ысык‑Көл тажрыйба, Өзгөндөгү «Тамеки» илиммй өндүрүштүк станциялары жогорку категориядагы үрөнчүлүк чарбалар, буларда жаңы сорттор чыгарылып, райондоштуруу боюнча селекциялык иштер жүргүзүлөт. 2004‑жылдын 1‑январына карата республикада 1003,4 миң мал, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> 538,5 миңи уй, 3677, 3 миңи кой-эчки, 340,2 миңи жылкы, 82, 8 миңи чочко жана 4332,2 миңи үй канаттуулары болгон. 2002-ж. Кыргыз Республикасы эт жана сүт өндүрүү боюнча шериктеш өлкөлөрдүн ичинде алтынчы, Борбор Азия мамлекеттеринин арасында экинчи орунду ээлеген. Өлкөбүздүн көз карандысыздыгынын алгачкы жылдарында мал чарбасы жана анын азык-түлүктөрүн өндүрүү деңгээли төмөндөп кеткен, ал эми 1995-жылдан кийин гана бул тармактагы абал турукташып, өсүү темпи камсыз болууда.

	2003-ж. бир саан уйдан орточо сүт саап алуу 2154 ''кг,'' бир койдун орточо жүн кыркымы~~<br>~~3,5 ''кг'' жана бир мекияндан алынган жумуртка 118 даананы түзгөн. Асылдандыруу иши - мал чарбасынын негизи. Бүгүнкү күндө мал чарба фермасында,		2003-ж. бир саан уйдан орточо сүт саап алуу 2154 ''кг,'' бир койдун орточо жүн кыркымы 3,5 ''кг'' жана бир мекияндан алынган жумуртка 118 даананы түзгөн. Асылдандыруу иши - мал чарбасынын негизи. Бүгүнкү күндө мал чарба фермасында, [[File:АЙЫЛ ЧАРБА24.png \| thumb\|$scan$$scan$]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА24.png \| thumb\|$scan$$scan$]]


205 -сап:		202 -сап:
	\|}		\|}

	калктын короосунда жергиликтүү табигый‑климаттык шартка жакшы көнүккөн, жогорку азыктуу койдун кыргыз уяң жүндүү, тянь‑шань, алай, уйдун ала‑тоо, олуя ата, жылкынын кыргыздын жаңы, эчкинин тыбыт <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жүн берүүчү, тооктун кыргыз тукумдары өстүрүлүүдө. Асыл тукум мал чарбасын 228 чарба жүргүзүүчү субъект түзөт (к. ''Асыл тукум мал өстүрүүучү чарба).'' Айыл чарбаны илимий <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> кеңеш берүү жактан камсыз кылуу үчүн ''агрардык илим <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> консультациялык кызмат борбору,'' анын карамагындагы ~~төртилим~~ изилдөө институттары'','' айылдык кеңеш берүү кызматы окутуу‑кеңеш берүү борбору <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> тыгыз байланышта иш жүргүзүшөт. ''Кыргыз улуттук агрардык университети'' <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> техникумдар агро‑өнөр жай комплекси үчүн жогорку <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> атайын орто билимдүү адистерди даярдашат.<br>''А. С. Ажыбеков.''<br>		калктын короосунда жергиликтүү табигый‑климаттык шартка жакшы көнүккөн, жогорку азыктуу койдун кыргыз уяң жүндүү, тянь‑шань, алай, уйдун ала‑тоо, олуя ата, жылкынын кыргыздын жаңы, эчкинин тыбыт <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жүн берүүчү, тооктун кыргыз тукумдары өстүрүлүүдө. Асыл тукум мал чарбасын 228 чарба жүргүзүүчү субъект түзөт (к. ''Асыл тукум мал өстүрүүучү чарба).'' Айыл чарбаны илимий <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> кеңеш берүү жактан камсыз кылуу үчүн ''агрардык илим <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> консультациялык кызмат борбору,'' анын карамагындагы төрт илим изилдөө институттары'','' айылдык кеңеш берүү кызматы окутуу‑кеңеш берүү борбору <span cat="ж.кыск" oldv="м‑н">менен</span> тыгыз байланышта иш жүргүзүшөт. ''Кыргыз улуттук агрардык университети'' <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> техникумдар агро‑өнөр жай комплекси үчүн жогорку <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> атайын орто билимдүү адистерди даярдашат.<br>''А. С. Ажыбеков.''<br>

Adina, 05:47, 10 -октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-10T05:47:56Z

Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 08:35, 21 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-21T08:35:26Z

← Мурунку версиясы		08:35, 21 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙЫЛ ЧАРБА''' – мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. ч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А. ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип өстүрүү мүмкүн эмес, ал эми мал чарбасы өз кезегинде дыйканчылыкка эн баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи ~~өвдүрүштүк~~ каражат жер болуп эсептелет.<br>[[File:АЙЫЛ ЧАРБА20.png \| thumb\|$scan$]]		'''АЙЫЛ ЧАРБА''' – мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. ч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А. ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип өстүрүү мүмкүн эмес, ал эми мал чарбасы өз кезегинде дыйканчылыкка эн баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи өндүрүштүк каражат жер болуп эсептелет.<br>[[File:АЙЫЛ ЧАРБА20.png \| thumb\|$scan$]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb\|none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb\|none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb\|none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb\|none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb\|scan]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb\|scan]]
	А. ч. ~~ендурушун~~ адистештируу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жайгаштыруу жердин өзгөчөлүгүнө базардан алыс же ~~жакыи~~ орун алышына <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> табигый-климаттык шарттарга жараша болот. Бул өзгөчөлүк кыртыштын ~~кунардуулугуи жакmыртууда~~ ил. жактан негизделген дыйканчылык системасын, А. ч‑ны жүргүзүү системасы ~~шптеп чьпъш~~, ~~колдощу аарылчылыгыи~~ туудурат. Кырг‑~~вда~~ 19,95 :млн га, жалпы жер а~~.явтывын~~ 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>		А. ч. өндүрүршүн адистештируу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жайгаштыруу жердин өзгөчөлүгүнө базардан алыс же жакын орун алышына <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> табигый-климаттык шарттарга жараша болот. Бул өзгөчөлүк кыртыштын кунардуулугун жакшыртууда ил. жактан негизделген дыйканчылык системасын, А. ч‑ны жүргүзүү системасы иштеп чыгып, колдонууу зарылчылыгын туудурат. Кырг‑нда 19,95 :млн га, жалпы жер а-тынын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>
	Натыйжада 2004‑жылдын ба.mыида чарба жургузуучу субъектилердии саны 267 ,8 минди тузуп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> 266,0 миц дыйкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермер (99,3% ), 1830 :мамл. чарба.пар <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ар кавдай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeirrep Союзуиун убагыида а. ч. азык‑тулуктерув негизинен колхозсовхоздор еццурсе, реформаиын иатыйжасыида а. ч. продухцияларыиыи 5% и гаиа мамл. <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> коллективдик, 32% и калктын кемекчу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 63% и дыйкаи‑фермердик чарбаларда еццурулууде.<br>		Натыйжада 2004‑жылдын ба.mыида чарба жургузуучу субъектилердии саны 267 ,8 минди тузуп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> 266,0 миц дыйкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> фермер (99,3% ), 1830 :мамл. чарба.пар <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ар кавдай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeirrep Союзуиун убагыида а. ч. азык‑тулуктерув негизинен колхозсовхоздор еццурсе, реформаиын иатыйжасыида а. ч. продухцияларыиыи 5% и гаиа мамл. <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> коллективдик, 32% и калктын кемекчу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> 63% и дыйкаи‑фермердик чарбаларда еццурулууде.<br>
	2003‑ж. А. ч‑иыи ,цун; продУкциясы 53565,2 :млн сомдУ тузуп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> дыйкаичылыктыи улушу 55,5%, мал чарбачылЬП'Ы 44,5% болгон.__		2003‑ж. А. ч‑иыи ,цун; продУкциясы 53565,2 :млн сомдУ тузуп, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> дыйкаичылыктыи улушу 55,5%, мал чарбачылЬП'Ы 44,5% болгон.__

Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м‑н → менен (5), ж‑а → жана (19), а. и. → анын ичинде (3)

2022-12-05T09:15:08Z

top: clean up, replaced: м‑н → менен (5), ж‑а → жана (19), а. и. → анын ичинде (3)

Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү

Dilde, 10:20, 26 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-26T10:20:29Z

← Мурунку версиясы		10:20, 26 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙЫЛ ЧАРБА''' – мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат м‑н камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. фч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А. ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү м‑н анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү м‑н азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип ~~естуруу мумкув~~ эмес, ал эми мал чарбасы ~~ез кезегивде~~ дыйканчылыкка эн: баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи ~~евдуруштук кара.жат~~ жер болуп эсептелет.<br>[[File:АЙЫЛ ЧАРБА20.png \| thumb \| $scan$]]		'''АЙЫЛ ЧАРБА''' – мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат м‑н камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. ч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А. ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү м‑н анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү м‑н азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип өстүрүү мүмкүн эмес, ал эми мал чарбасы өз кезегинде дыйканчылыкка эн баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи өвдүрүштүк каражат жер болуп эсептелет.<br>[[File:АЙЫЛ ЧАРБА20.png \| thumb \| $scan$]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb \| none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb \| none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb \| none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb \| none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb \| scan]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb \| scan]]
	А. ч. ендурушун адистештируу ж‑а жайгаштыруу жердин ~~еагечелугув:е, базардаи алые~~ же жакыи орун ~~алышыва~~ ж‑а ~~табшъrй‑кли:маттык~~ шарттарга ~~жара.ша~~ болот. Бул ~~езгечелух кыртьпптыи куиардуулугуи~~ жакmыртууда ил. жактан~~: вегизделгев дыйкаичылык системасыи~~, А. ч‑ны ~~жургузуу систе:масыи~~ шптеп чьпъш, колдощу аарылчылыгыи туудурат. Кырг‑вда 19,95 :млн га, жалпы жер а.явтывын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт ж‑а 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: ж‑а фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>		А. ч. ендурушун адистештируу ж‑а жайгаштыруу жердин өзгөчөлүгүнө базардан алыс же жакыи орун алышына ж‑а табигый-климаттык шарттарга жараша болот. Бул өзгөчөлүк кыртыштын кунардуулугуи жакmыртууда ил. жактан негизделген дыйканчылык системасын, А. ч‑ны жүргүзүү системасы шптеп чьпъш, колдощу аарылчылыгыи туудурат. Кырг‑вда 19,95 :млн га, жалпы жер а.явтывын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт ж‑а 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: ж‑а фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>
	Натыйжада 2004‑жылдын ба.mыида чарба жургузуучу субъектилердии саны 267 ,8 минди тузуп, а. и. 266,0 миц дыйкан ж‑а фермер (99,3% ), 1830 :мамл. чарба.пар ж‑а ар кавдай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeirrep Союзуиун убагыида а. ч. азык‑тулуктерув негизинен колхозсовхоздор еццурсе, реформаиын иатыйжасыида а. ч. продухцияларыиыи 5% и гаиа мамл. ж‑а коллективдик, 32% и калктын кемекчу ж‑а 63% и дыйкаи‑фермердик чарбаларда еццурулууде.<br>		Натыйжада 2004‑жылдын ба.mыида чарба жургузуучу субъектилердии саны 267 ,8 минди тузуп, а. и. 266,0 миц дыйкан ж‑а фермер (99,3% ), 1830 :мамл. чарба.пар ж‑а ар кавдай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeirrep Союзуиун убагыида а. ч. азык‑тулуктерув негизинен колхозсовхоздор еццурсе, реформаиын иатыйжасыида а. ч. продухцияларыиыи 5% и гаиа мамл. ж‑а коллективдик, 32% и калктын кемекчу ж‑а 63% и дыйкаи‑фермердик чарбаларда еццурулууде.<br>
	2003‑ж. А. ч‑иыи ,цун; продУкциясы 53565,2 :млн сомдУ тузуп, а. и. дыйкаичылыктыи улушу 55,5%, мал чарбачылЬП'Ы 44,5% болгон.__		2003‑ж. А. ч‑иыи ,цун; продУкциясы 53565,2 :млн сомдУ тузуп, а. и. дыйкаичылыктыи улушу 55,5%, мал чарбачылЬП'Ы 44,5% болгон.__

Dilde, 09:14, 26 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-26T09:14:57Z

← Мурунку версиясы		09:14, 26 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	~~=== –~~ '''мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат м‑н камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. ~~''' ===~~		'''АЙЫЛ ЧАРБА''' – мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат м‑н камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. фч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А. ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү м‑н анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү м‑н азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип естуруу мумкув эмес, ал эми мал чарбасы ез кезегивде дыйканчылыкка эн: баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи евдуруштук кара.жат жер болуп эсептелет.<br>[[File:АЙЫЛ ЧАРБА20.png \| thumb \| $scan$]]
	ч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А.~~<br>~~
	ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү м‑н анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү м‑н азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип естуруу мумкув эмес, ал эми мал чарбасы ез кезегивде дыйканчылыкка эн: баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи евдуруштук кара.жат жер болуп эсептелет.<br>
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА20.png \| thumb \| $scan$]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb \| none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb \| none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb \| none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb \| none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb \| scan]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb \| scan]]
	А. ч. ендурушун адистештируу ж‑а жайгаштыруу жердин еагечелугув:е, базардаи алые же жакыи орун алышыва ж‑а табшъrй‑кли:маттык шарттарга жара.ша болот. Бул езгечелух кыртьпптыи куиардуулугуи жакmыртууда ил.~~<br>~~		А. ч. ендурушун адистештируу ж‑а жайгаштыруу жердин еагечелугув:е, базардаи алые же жакыи орун алышыва ж‑а табшъrй‑кли:маттык шарттарга жара.ша болот. Бул езгечелух кыртьпптыи куиардуулугуи жакmыртууда ил. жактан: вегизделгев дыйкаичылык системасыи, А. ч‑ны жургузуу систе:масыи шптеп чьпъш, колдощу аарылчылыгыи туудурат. Кырг‑вда 19,95 :млн га, жалпы жер а.явтывын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт ж‑а 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: ж‑а фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>
	~~жактав~~: вегизделгев дыйкаичылык системасыи, А. ч‑ны жургузуу систе:масыи шптеп чьпъш, колдощу аарылчылыгыи туудурат. Кырг‑вда 19,95 :млн га, жалпы жер а.явтывын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт ж‑а 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: ж‑а фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>
	Натыйжада 2004‑жылдын ба.mыида чарба жургузуучу субъектилердии саны 267 ,8 минди тузуп, а. и. 266,0 миц дыйкан ж‑а фермер (99,3% ), 1830 :мамл. чарба.пар ж‑а ар кавдай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeirrep Союзуиун убагыида а. ч. азык‑тулуктерув негизинен колхозсовхоздор еццурсе, реформаиын иатыйжасыида а. ч. продухцияларыиыи 5% и гаиа мамл. ж‑а коллективдик, 32% и калктын кемекчу ж‑а 63% и дыйкаи‑фермердик чарбаларда еццурулууде.<br>		Натыйжада 2004‑жылдын ба.mыида чарба жургузуучу субъектилердии саны 267 ,8 минди тузуп, а. и. 266,0 миц дыйкан ж‑а фермер (99,3% ), 1830 :мамл. чарба.пар ж‑а ар кавдай кооперативдер ''(О,'' 7о/о) болгон. Эгерде Coвeirrep Союзуиун убагыида а. ч. азык‑тулуктерув негизинен колхозсовхоздор еццурсе, реформаиын иатыйжасыида а. ч. продухцияларыиыи 5% и гаиа мамл. ж‑а коллективдик, 32% и калктын кемекчу ж‑а 63% и дыйкаи‑фермердик чарбаларда еццурулууде.<br>
	2003‑ж. А. ч‑иыи ,цун; продУкциясы 53565,2 :млн сомдУ тузуп, а. и. дыйкаичылыктыи улушу 55,5%, мал чарбачылЬП'Ы 44,5% болгон.__		2003‑ж. А. ч‑иыи ,цун; продУкциясы 53565,2 :млн сомдУ тузуп, а. и. дыйкаичылыктыи улушу 55,5%, мал чарбачылЬП'Ы 44,5% болгон.__

Dilde, 09:10, 26 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-26T09:10:02Z

← Мурунку версиясы		09:10, 26 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	– мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо.~~<br>~~		=== – '''мал чарба ж‑a дыйканчылык азык‑түлүгүн алуу үчүн а. ч. өсүмдүктөрүн өстүрүү ж‑a мал асыроо. А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат м‑н камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А. ''' ===
	А. ч‑сы калкты тамак‑аш, азык‑түлүк, өнөр жайды чийки зат м‑н камсыз кылуу максатын көздөйт. Кыргызстандын калкынын кылымдар бою калыптанган мал чарбачылыгы, дыйканчылыгы, жалпы калкынын 65% и айыл жеринде жашашы агр. өлкө болушуна ж‑a А.~~<br>~~
	ч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А.<br>		ч‑нын өнүгүшүнө шарт түзгөн. Кырг‑ндын А.<br>
	ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү м‑н анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү м‑н азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип естуруу мумкув эмес, ал эми мал чарбасы ез кезегивде дыйканчылыкка эн: баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи евдуруштук кара.жат жер болуп эсептелет.<br>		ч‑сынын өнүгүүсүн тарыхый үч мезгилге, б. а. Улуу Окт. соц. рев‑ясына чейинки, СССР убагындагы ж‑a эгемендүү мамлекет учурундагы мезгилге бөлүп кароого болот. Алгачкы мезгилде соц.-экон. шарттарга ылайык керектөөлөрдү гана канааттандыруу максаты болгон. Совет бийлигинин мезгилинде А. ч‑сында негизги өндүрүш каражаттарына коомдук менчик болгондуктан, ири чарбалар – колхоз, совхоздордо өндүрүштү пландуу түрдө өнүктүрүү м‑н анын ил. тех. прогресске таянган жаңы материалдык‑тех. базасы түзүлгөн. Капиталдык салымдарды ургаалдуу колдонууга, алардын кайрымдуулугуна, интенсивдүү технологияны өндүрүшкө киргизүүгө зор көңүл бурулган. Чарбанын соц. формасы, А. ч. техникасын пайдалануу, квалификациялуу кадрлардын көбөйүшү, илимдин ж‑a алдынкы тажрыйбанын жетишкендиктерин өндүрүшкө системалуу жайылтуу А. ч‑нын экономикасында жог. натыйжалуулукту камсыз кылган. А. ч. ички дүң продукциянын 36‑40% ин түзөт, өз ара тыгыз байланыштуу эки ири тармакка (дыйканчылык ж‑a мал чарбасы) бөлүнөт. Дыйканчылык тармагына эгилме өсүмдүктөрдү өстүрүү, б. а. дан, жашылча, жемиш, картошка, тех. ж‑a май алынуучу өсүмдүктөр, тоют өсүмдүктөр ж‑a тамеки өстүрүү кирет. А. ч. өсүмдүктөрү коомдун өндүргүч күчтөрүн өркүндөтүүдө зор роль ойнойт, себеби аларды өстүрүү А. ч‑ны тех. жактан жабдуу деңгээлин көтөрүү м‑н азык‑түлүктү кайра иштетүүнү шарттайт. Мал чарбасына кой, бодо мал, жылкы, чочко, топоз ж. б. чарбалары кирет. Бул эки тармакты айкалыштыра өнүктүрүү материалдык, акча ж‑a эмгек ресурстарын ургаалдуу пайдаланууну камсыз кылат. Дыйканчылыксыз туруктуу тоют базасын түзүү, мал чарбасын илrерилетип естуруу мумкув эмес, ал эми мал чарбасы ез кезегивде дыйканчылыкка эн: баалуу орг. жер семирткич (кык) берет. А. ч‑сында неrизrи евдуруштук кара.жат жер болуп эсептелет.<br>
6 -сап:		5 -сап:
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb \| none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА21.png \| thumb \| none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb \| none]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА22.png \| thumb \| none]]
	[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb \| $scan$]]		[[File:АЙЫЛ ЧАРБА23.png \| thumb \| scan]]
	А. ч. ендурушун адистештируу ж‑а жайгаштыруу жердин еагечелугув:е, базардаи алые же жакыи орун алышыва ж‑а табшъrй‑кли:маттык шарттарга жара.ша болот. Бул езгечелух кыртьпптыи куиардуулугуи жакmыртууда ил.<br>		А. ч. ендурушун адистештируу ж‑а жайгаштыруу жердин еагечелугув:е, базардаи алые же жакыи орун алышыва ж‑а табшъrй‑кли:маттык шарттарга жара.ша болот. Бул езгечелух кыртьпптыи куиардуулугуи жакmыртууда ил.<br>
	жактав: вегизделгев дыйкаичылык системасыи, А. ч‑ны жургузуу систе:масыи шптеп чьпъш, колдощу аарылчылыгыи туудурат. Кырг‑вда 19,95 :млн га, жалпы жер а.явтывын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт ж‑а 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: ж‑а фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>		жактав: вегизделгев дыйкаичылык системасыи, А. ч‑ны жургузуу систе:масыи шптеп чьпъш, колдощу аарылчылыгыи туудурат. Кырг‑вда 19,95 :млн га, жалпы жер а.явтывын 54о/ои (10,797 млн za), а. ч‑сывда пайдаланылат. Авыв 1,237 млн гасы айдоо жер, 9,2 млн гасы жайыт ж‑а 0,17 млн гасы табигый чеп чабынды:. 1991‑жылдаи кийин А. ч‑вы реформалоону:в: иатыйж.асыида ири колхоз‑совхоздордун базsсьmца жехе меичикке иегизделгеи жан;ы евдуруmтуR система - дыйкав: ж‑а фермердик чарбалар уюштурулгаи.<br>
219 -сап:		218 -сап:
	ч‑ны ил. ж‑а кеңеш берүү жактан камсыз кылуу үчүн ''агрардык илим ж‑а консультациялык кызмат борбору,'' анын карамагындагы төрт ''ИИИ,'' айылдык кеңеш берүү кызматы окутуу‑кеңеш берүү борбору м‑н тыгыз байланышта иш жүргүзүшөт. ''Кыргыз улуттук агрардык университети'' ж‑а техникумдар агро‑өнөр жай комплекси үчүн жогорку ж‑а атайын орто билимдүү адистерди даярдашат.<br>		ч‑ны ил. ж‑а кеңеш берүү жактан камсыз кылуу үчүн ''агрардык илим ж‑а консультациялык кызмат борбору,'' анын карамагындагы төрт ''ИИИ,'' айылдык кеңеш берүү кызматы окутуу‑кеңеш берүү борбору м‑н тыгыз байланышта иш жүргүзүшөт. ''Кыргыз улуттук агрардык университети'' ж‑а техникумдар агро‑өнөр жай комплекси үчүн жогорку ж‑а атайын орто билимдүү адистерди даярдашат.<br>
	''А. С. Ажыбеков.''<br>		''А. С. Ажыбеков.''<br>