АЙ - Өзгөртүүлөр тарыхы

Gulira, 10:11, 26 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-26T10:11:33Z

← Мурунку версиясы		10:11, 26 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары ''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]
			Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары 2,4''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секга.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T02:38:30Z

top: категория кошуу

← Мурунку версиясы		02:38, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> биринчи Ай глобусун ~~20‑кылымда~~ түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары ''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. ~~1959‑жылы~~ советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. ~~1969‑жылы~~ АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' ~~м‑н~~ ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары ''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.
			[[Категория:1-Том]]

Adina, 09:12, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-26T09:12:59Z

← Мурунку версиясы		09:12, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары ''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары ''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Dilde, 06:11, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-26T06:11:21Z

← Мурунку версиясы		06:11, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен ~~тар тылган~~ Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары~~<br>~~''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары ''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

	''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Temirkan, 05:10, 5 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-05T05:10:03Z

← Мурунку версиясы		05:10, 5 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин ~~орт.~~ аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. ~~А‑дын~~ топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 ~~кос мос~~ кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 космос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги ~~хим.~~ элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. ~~А‑дын~~ Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан ~~А‑дын~~ бир бети гана көрүнүп турат. Ал ~~А‑дын~~ көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор ~~А‑дын~~ көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи А. глобусун 20‑~~к‑да~~ түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо ~~темп‑расы~~ 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. ~~А‑да~~ Жер сыяктуу ~~атм‑ра~~, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. ~~А‑дын~~ тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан ~~А‑дын~~ бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. ~~А‑дагы~~ кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑~~ж. сов.~~ «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы ~~А‑дын~~ көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' ~~А‑га~~ конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, ~~хим.~~-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы советтик «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.

			''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Temirkan, 11:24, 20 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-20T11:24:51Z

← Мурунку версиясы		11:24, 20 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орт. аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. А‑дын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орт. аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. А‑дын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 кос мос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 кос мос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин ~~темпрасы~~ күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.'' барабар. А‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.
	''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''
	барабар. А‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Dilde, 07:15, 6 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-06T07:15:00Z

← Мурунку версиясы		07:15, 6 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
3 -сап:		3 -сап:
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин темпрасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин темпрасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>
	''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''		''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''
	барабар. А�‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м�‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.~~<br>~~		барабар. А‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.
	Ад.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м‑н → менен, ж‑а → жана (5)

2022-12-05T09:05:16Z

top: clean up, replaced: м‑н → <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span>, ж‑а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> (5)

← Мурунку версиясы		09:05, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орт. аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. А‑дын топурагын изилдөө м‑н анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орт. аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. А‑дын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb \| Аполлон‑11 кос мос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb\|Аполлон‑11 кос мос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын ж‑а биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин темпрасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин темпрасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>
	''км/сек'' ылдамдыкка жетет ж‑а А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''		''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''
	барабар. А�‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин ж‑а жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү ж‑а бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум ж‑а борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м�‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.<br>		барабар. А�‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м�‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.<br>
	Ад.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.		Ад.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

Dilde, 05:43, 25 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-25T05:43:31Z

← Мурунку версиясы		05:43, 25 -октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 -сап:		1 -сап:
	– Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орт. аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''~~кмте~~'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. А‑дын топурагын изилдөө м‑н анын жашы		'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орт. аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. А. бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. А‑дын топурагын изилдөө м‑н анын жашы
	[[File:АЙ41.png \| thumb \| Аполлон‑11 кос мос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]		[[File:АЙ41.png \| thumb \| Аполлон‑11 кос мос кемесинен тар тылган Айдын көрүнүшү.]]
	Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын ж‑а биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин темпрасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>		Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги хим. элементтер бар экендиги далилденген. А. өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. А‑дын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан А‑дын бир бети гана көрүнүп турат. Ал А‑дын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор А‑дын көрүнбөгөн бетинин картасын ж‑а биринчи А. глобусун 20‑к‑да түзүшкөн. Анын бетинин темпрасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо темп‑расы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары<br>
	''км/сек'' ылдамдыкка жетет ж‑а А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''		''км/сек'' ылдамдыкка жетет ж‑а А. бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секта.''
	барабар. А‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин ж‑а жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө ~~бо луп~~, кээ биринин диаметри 250 ~~кжге~~ жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү ж‑а ~~би йик~~ тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум ж‑а борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда ~~бол гон~~. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг''		барабар. А�‑да Жер сыяктуу атм‑ра, суу болбогондуктан тиричилик да жок, о. эле шамал да болбойт. А‑дын тегиз эмес бетинде метеориттердин ж‑а жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан А‑дын бети көп кратерлүү ж‑а бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум ж‑а борпоң топурактан турат. А‑дагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑ж. сов. «Луна‑3» автоматтык планета аралык станциясы А‑дын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑ж. АКШ астронавттары ''Н. Армстронг'' м�‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.<br>
	м‑н ''Э. Олдрин'' А‑га конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, хим.-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт.<br>		Ад.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.
	Ад.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.

117-179>KadyrM, 10:40, 11 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-11T10:40:11Z

← Мурунку версиясы	10:40, 11 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)