http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AFАЗИЯ - Өзгөртүүлөр тарыхы2026-06-01T06:17:37ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.36.2http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=69106&oldid=prevGulira, 07:11, 26 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-26T07:11:52Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=69106&oldid=67322">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Gulirahttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=67322&oldid=prevBegay, 10:00, 3 Апрель (Чын куран) 2025 карата2025-04-03T10:00:39Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку версиясы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:00, 3 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 -сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 -сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЗИЯ''' – Жер шарындагы аянты (44,6 млн ''км''<sup>2</sup>дей) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> калкынын саны (4,<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2 </del>млрд <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чамасында</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2012</del>) боюнча эң чоң дүйнө бөлүгү. Негизинен Чыгыш жарым шарда, Түндүк жарым шардын бардык географиялык алкактарында жайгашкан; Малайя архипелагынын бир аз бөлүгү Түштүк жарым шарга кирип кетет. Европа <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> биригип, ''Евразия'' материгин түзөт. Азия <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Европанын чек арасы шарттуу түрдө Уралдын чыгыш этеги (же кыры), Эмба (же Урал), Кума, Маныч дарыяларынын өрөөндөрү (айрым учурда Чоң Кавказдын кыры), Каспий, Азов, Кара <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Мрамор деңиздери, Босфор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Дарданелл кысыктары аркылуу өтөт. Түндүк чети – Челюскин, түштүгү – Пиай, батышы – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Баба</del>, чыгышы – Дежнев тумшуктары. Африка <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Суэц мойногу аркылуу туташып, Түндүк Америкадан Беринг кысыгы аркылуу бөлүнөт. Түндүгүнөн Түндүк Муз, чыгышынан Тынч, түштүгүнөн Инди океандары <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> алардын четки деңиздери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> чулганат. Аралдарынын жалпы аянты 2 млн км<sup>2</sup>ден ашык (<span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> Түндүк Жер, Жаңы Сибирь, Курил, Сахалин, Япон, Тайвань, Филиппин, Малайя архипелагы, Шри‑Ланка, Кипр аралы). Азиянын жээктеринде булуң‑буйтка салыштырмалуу аз; ири жарым аралдары: Ямал, Таймыр, Чукча, Камчатка, Корей, Индикытай, Индстан, Араб, Кичи Азия. Азиянын океандан эң алыс жери 2–2,5 миң ''км.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЗИЯ''' – Жер шарындагы аянты (44,6 млн ''км''<sup>2</sup>дей) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> калкынын саны (4,<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">83 </ins>млрд, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2025</ins>) боюнча эң чоң дүйнө бөлүгү. Негизинен Чыгыш жарым шарда, Түндүк жарым шардын бардык географиялык алкактарында жайгашкан; Малайя архипелагынын бир аз бөлүгү Түштүк жарым шарга кирип кетет. Европа <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> биригип, ''Евразия'' материгин түзөт. Азия <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Европанын чек арасы шарттуу түрдө Уралдын чыгыш этеги (же кыры), Эмба (же Урал), Кума, Маныч дарыяларынын өрөөндөрү (айрым учурда Чоң Кавказдын кыры), Каспий, Азов, Кара <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Мрамор деңиздери, Босфор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Дарданелл кысыктары аркылуу өтөт. Түндүк чети – Челюскин, түштүгү – Пиай, батышы – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Баба</ins>, чыгышы – Дежнев тумшуктары. Африка <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Суэц мойногу аркылуу туташып, Түндүк Америкадан Беринг кысыгы аркылуу бөлүнөт. Түндүгүнөн Түндүк Муз, чыгышынан Тынч, түштүгүнөн Инди океандары <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> алардын четки деңиздери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> чулганат. Аралдарынын жалпы аянты 2 млн км<sup>2</sup>ден ашык (<span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> Түндүк Жер, Жаңы Сибирь, Курил, Сахалин, Япон, Тайвань, Филиппин, Малайя архипелагы, Шри‑Ланка, Кипр аралы). Азиянын жээктеринде булуң‑буйтка салыштырмалуу аз; ири жарым аралдары: Ямал, Таймыр, Чукча, Камчатка, Корей, Индикытай, Индстан, Араб, Кичи Азия. Азиянын океандан эң алыс жери 2–2,5 миң ''км.''<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Азиянын жеринин бетинин бийиктиги да өтө контрасттуу. Мында дүйнөнүн эң бийик жери Жомолунгма чокусу (бийиктиги 8848 ''м,'' Гималайда), эң чуңкур жери – Жансыз деңиз (көлдүн бети деңиз деңгээлинен 395 ''м'' төмөн), эң терең – Байкал көлү (тереңдиги 1620 ''м)'' жайгашкан. Суу каптаган ачык жердеги эң чуңкур жер да Aзияда; ал Борбордук Азиядагы – Турпан ойдуңу, деңиз деңгээлинен 154 ''м'' төмөн жатат. Дүйнөдөгү эң жаанчыл жер –</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Азиянын жеринин бетинин бийиктиги да өтө контрасттуу. Мында дүйнөнүн эң бийик жери Жомолунгма чокусу (бийиктиги 8848 ''м,'' Гималайда), эң чуңкур жери – Жансыз деңиз (көлдүн бети деңиз деңгээлинен 395 ''м'' төмөн), эң терең – Байкал көлү (тереңдиги 1620 ''м)'' жайгашкан. Суу каптаган ачык жердеги эң чуңкур жер да Aзияда; ал Борбордук Азиядагы – Турпан ойдуңу, деңиз деңгээлинен 154 ''м'' төмөн жатат. Дүйнөдөгү эң жаанчыл жер –[[File:АЗИЯ32.png | thumb|Жаңгак&#8209;мөмө&#8209;жемиш токою. Арстанбап өрөөнү.]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АЗИЯ32.png | thumb|Жаңгак&#8209;мөмө&#8209;жемиш токою. Арстанбап өрөөнү.]]</div></td><td colspan="2"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Индиядагы Шиллонг тоосунда жайгашкан Черапунжи кыштагында; анда жылына орто эсеп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> 13 миң ''мм''ден ашык жаан‑чачын жаайт (1861‑ж. 22 900 ''мм'' жааган).<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Индиядагы Шиллонг тоосунда жайгашкан Черапунжи кыштагында; анда жылына орто эсеп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> 13 миң ''мм''ден ашык жаан‑чачын жаайт (1861‑ж. 22 900 ''мм'' жааган).<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Аймагынын 75%<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </del>кырка <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> бөксө тоолор ээлейт. Тоолор 2 чоң аймакты (тилкени) пайда кылат. Алардын бирөө Алдынкы Азия тайпак тоолорунан Индикытайдын кырка тоолоруна <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> Малайя архипелагына чейин бүт Азия аркылуу батыштан чыгышка, экинчиси Теңир‑Тоодон Түштүк Сибирдин тоолоруна <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> андан ары Чукча жарым аралына чейин түштүк-батыштан түндүк-чыгышка созулат. Эң бийик тоолор (бийиктиги 4 миңден 7 миң ''м''ге чейин <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> андан жогору) Борбордук Азияда жана </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Аймагынын 75%<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ин </ins>кырка <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> бөксө тоолор ээлейт. Тоолор 2 чоң аймакты (тилкени) пайда кылат. Алардын бирөө Алдынкы Азия тайпак тоолорунан Индикытайдын кырка тоолоруна <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> Малайя архипелагына чейин бүт Азия аркылуу батыштан чыгышка, экинчиси Теңир‑Тоодон Түштүк Сибирдин тоолоруна <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> андан ары Чукча жарым аралына чейин түштүк-батыштан түндүк-чыгышка созулат. Эң бийик тоолор (бийиктиги 4 миңден 7 миң ''м''ге чейин <span cat="ж.кыск" oldv="ж&#8209;а">жана</span> андан жогору) Борбордук Азияда жана </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>анын чеги боюнча жайгашкан. Негизги тоо системалары: ''Гималай'' (бийиктиги 8848 ''м''ге чейин), ''Гиндукуш'' (7708 ''м,'' Тиричмир), ''Каракорум'' (8614 ''м,'' Чогори), ''Куньлунь'' (7723 ''м,'' Улугмузтат), ''Теңир&#8209;Тоо'' (7439 ''м,'' Жеңиш чокусу), ''Ысар&#8209;Алай'' (5621 ''м,'' Матча), ''Чоң Кавказ'' (5642 ''м,''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>анын чеги боюнча жайгашкан. Негизги тоо системалары: ''Гималай'' (бийиктиги 8848 ''м''ге чейин), ''Гиндукуш'' (7708 ''м,'' Тиричмир), ''Каракорум'' (8614 ''м,'' Чогори), ''Куньлунь'' (7723 ''м,'' Улугмузтат), ''Теңир&#8209;Тоо'' (7439 ''м,'' Жеңиш чокусу), ''Ысар&#8209;Алай'' (5621 ''м,'' Матча), ''Чоң Кавказ'' (5642 ''м,''</div></td></tr>
</table>Begayhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=64295&oldid=prevKadyrm: /* top */ категория кошуу2024-09-12T02:36:46Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=64295&oldid=55925">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Kadyrmhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=55925&oldid=prevAdina, 05:21, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата2023-09-26T05:21:13Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=55925&oldid=54795">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Adinahttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54795&oldid=prevBegay, 10:24, 17 Август (Баш оона) 2023 карата2023-08-17T10:24:29Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54795&oldid=54794">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54794&oldid=prevBegay, 10:17, 17 Август (Баш оона) 2023 карата2023-08-17T10:17:23Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54794&oldid=54793">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54793&oldid=prevBegay, 10:07, 17 Август (Баш оона) 2023 карата2023-08-17T10:07:23Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54793&oldid=54792">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54792&oldid=prevBegay, 09:56, 17 Август (Баш оона) 2023 карата2023-08-17T09:56:52Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54792&oldid=54791">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54791&oldid=prevBegay, 09:15, 17 Август (Баш оона) 2023 карата2023-08-17T09:15:47Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54791&oldid=54790">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54790&oldid=prevBegay, 09:12, 17 Август (Баш оона) 2023 карата2023-08-17T09:12:51Z<p></p>
<a href="http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF&diff=54790&oldid=54789">Өзгөртүүлөрдү көрсөтүү</a>Begay