Кыргыз Энциклопедия Жана Терминология Борбору - User contributions [ky]

АТАЙ Огомбаев

2026-02-24T04:06:29Z

Lera:

'''АТАЙ''' Огомбаев (31. 10. 1900, Талас облусу, Талас району, Көк-Кашат айылы ‒ 20. 12. 1949, ошол эле жерде) ‒ ырчы, комузчу, күүчү жана обончу. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1939). А. Огомбаев жети жашынан комуз черте баштап, 13‒14 жашында эл ырлары менен күүлөрүн аткаруучу катары таанылган. Устаттары Жантакбай, Абдракман, Субанаалы, Айдараалынын күүлөрүн чебер гана чертпестен, кайруусуна кайруу улап, ажарын ача аткарган. 1926-жылы Токтогул менен жолугушуусу бүткүл чыгармачылыгына өзгөчө бурулуш жасаган, андан таалим алып, ырчылык жана комузчулук өнөрүн үйрөнгөн. А. Огомбаев 1935-жылы Кыргыз мамлекеттик драма театрына кирип, 1936-жылы филармония уюшулганда, ага солист болуп которулган.
[[File:АТАЙ19.png | thumb|none]]
1939-жылы ошол жерде комузчулар ансамблин уюштурган. 1940-жылы Москва шаарында өз демилгелүү композиторлордун (элдик күүчүлөрдүн жана обончулардын) курсунда окуп, С.С. Прокофьев, В. М. Глиэр сыяктуу атактуу композиторлордон сабак алган. А. Огомбаевдин кыргыздын элдик обондорунун салттарында жаралган лирикалык ырлары («Күйдүм чок», «Эсимде», «Гүл», «Ой, булбул», «Жаштар» жана башка) угуучуларга кеӊири маалым. Анын ырларынын обондору созулмалуу келип, нукура асемдүүлүккө ээ. «Ак Зыйнат», «Куралай», «Майчач» сыяктуу элдик ырларды да чебер аткарган. Өзүнүн «Шекер», «Тарт музыка», «Кыял күү», «Тоо булбулу» аттуу классикалык күүлөрү да бар. Токтогулдун «Келгендеги кербезим», «Чоӊ кербез», «Бала элем», «Карылык», «Үлгү ыр», «Армандуу чымчык» жана башка ондогон ыр, күүлөрүн аткарган. Композитор В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере А. Огомбаевдин «Күйдүм чогун» «Айчүрөк» операсындагы Айчүрөктүн лирикалык темасына, С.Ряузов «Жаштарын» «Ак шумкар» операсына, В. Фере «Эсимдесин» «Кыргызстан» аттуу симфониясынын негизги бөлүмүнө башкы тема катары пайдаланышкан. А.Түлөев анын көптөгөн күүлөрү менен обондорунун негизинде «Атай» аттуу симфония жазган (1962). Р. Миронович «Эсимдени» симфониялык оркестр үчүн иштеп чыкса, Б. Феферман «Маш ботой» күүсүнөн «Салтанаттуу увертюра» жараткан (1957). А. Огомбаевдин ушул эле күүсү А. Аманбаевдин симфониялык «Бий сюитасынын» 3-бөлүмүнө алынган. Анын бардык обондору менен күүлөрү фортепьяно жана эл аспаптары, симфониялык оркестрлер үчүн иштелип чыккан. 1939-жылы Москва шаарында өткөн кыргыз искусствосунун 1-декадасына, ошол эле жылы Москвада өткөн элдик аспаптарда ойноочулардын Бүткүл союздук 1-кароосуна, 1942-жылы Фрунзе шаарында өткөн Орто Азия республикаларынын жана Казакстандын 1-музыкалык он күндүгүнө, 1944-жылы Ташкент шаарында өткөн Орто Азия республикаларынын жана Казакстандын 2-музыкалык он күндүгүнө катышкан. Талас облусунда анын аты айылга, мектепке коюлган, Бишкек шаарында бир көчөгө ысмы берилген. А. Огомбаев жөнүндө музыка изилдөөчү В. С. Виноградов эскерүү китепчесин, жазуучу К. Каимов «Атай» романын жазган. 2001-жылы Таластагы «Манас ордо» комплексинде Атайдын туулган күнүнүн 100 жылдыгына арналган «Талас таӊшыйт» аттуу эл аралык фестиваль өткөрүлгөн. Ага карата анын ырлары, күүлөрү, эскерүүлөрү кирген «Атай» аттуу көлөмдүү жыйнак алгачкы жолу жарык көргөн, Талас облусунун борборунда анын музейи ачылган. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана бир нече медалдар менен сыйланган. Ад.: ''Виноградов В. С''. Атай Огомбаев. М., 1960; ''Алагушов Б''. Кыргыз комузчулары жана комуз күүлөрү. Ф., 1961; ''Каимов К''. Атай. Роман. Ф., 1969. 
[[Категория:1-Том]]

Башкы бет

2026-02-13T06:20:55Z

Lera: /* 1-томго кошумча маалымат катары киргизилген макалалар */

=4-том=
== Жаңыдан кошулуп, каралып жаткан макалалар==
* 1. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_1-50_бб 4-том,_1-50_бб]
* 2. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_51-100_бб 4-том,_51-100_бб]
* 3. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_101-153_бб 4-том,_101-153_бб]
* 4. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_154-203_бб 4-том,_154-203_бб]
* 5. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_204-256_бб 4-том,_204-256_бб]
* 6. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_257-306_бб 4-том,_257-306_бб]
* 7. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_307-352_бб 4-том,_307-352_бб]
* 8. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_353-402_бб 4-том,_353-402_бб]
* 9. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_403-452_бб 4-том,_403-452_бб] Бег., Гул.
* 10. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_453-496_бб 4-том,_453-496_бб] Бат.
* 11. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_497-546_бб 4-том,_497-546_бб] K
* 12. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_547-596_бб 4-том,_547-596_бб] Тем.
* 13. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_597-656_бб 4-том,_597-656_бб] Л.
* 14. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_657-736_бб 4-том,_657-736_бб] Л.
* 15. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:4-том,_737-822_бб 4-том,_737-822_бб] K.
== PDF варианты бул жерде ==
[https://drive.google.com/drive/folders/1iFVfQ3B6vBMunKOF19CzD6EvJi6cbJEp Бул шилтемени бас]

=3-том=
== Үчүнчү томдун макалалары==
* 1. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_5-85_бб 3-том,_5-85_бб]
* 2. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_86-170_бб 3-том,_86-170_бб]
* 3. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_172-214_бб 3-том,_172-214_бб]
* 4. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_215-326_бб 3-том,_215-326_бб]
* 5. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_327-448_бб 3-том,_327-448_бб]
* 6. [http://212.24.105.57:9989/index.php?title=Категория:3-том,_449-543_бб&pageuntil=ИДЕНТИФИКАЦИЯ#mw-pages 3-том,_449-543_бб]
* 7. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_544-607_бб 3-том,_544-607_бб]
* 8. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_607-672_бб 3-том,_607-672_бб]
* 9. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:3-том,_673-784_бб 3-том,_673-784_бб]

==PDF вариант==
бул жерде: [https://drive.google.com/drive/folders/1uV84whz3mVCrHgtPnqR2zzqxV31x2lS9?usp=sharing 2-том pdf файлдары]

=2-том=

===PDF вариант===
бул жерде: [https://drive.google.com/drive/folders/1uV84whz3mVCrHgtPnqR2zzqxV31x2lS9?usp=sharing 3-том pdf файлдары]

=== Каралган макалалар===
[http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:2-том 2-томдун каралып бүткөн макалалары]

=== Карала элек макалалар===
2-томдун серверге мурда киргизилбей калган макалалары:

* 1. [http://212.24.105.57:9989/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:2-%D1%82%D0%BE%D0%BC,_1-69_%D0%B1%D0%B1 1-69 бб]
* 2. [http://212.24.105.57:9989/index.php/Категория:2-том,_146-225_бб 146-225 бб]
* 3. [http://212.24.105.57:9989/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:2-%D1%82%D0%BE%D0%BC,_500-554_%D0%B1%D0%B1 500-554 бб]

=== 2-томго кирүү нускамасы ===
Оңдоолорду жана толуктоолорду киргизүү үчүн алгач системага кирүү талап кылынат. Системага кирүү нускамасы төмөнкүдө берилди.

Нускама:
* 1-кадам: [http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD:UserLogin Кирүү] шитлтемесине өтүү
* 2-кадам: Колдонуучунун аты жана сыр сөзү жазылат
* 3-кадам: Кирүү баскычы басылат.

Экинчи томдун башкы барагына алып баруучу шилтеме: [http://212.24.105.57:9989/index.php/Башкы_бет 2-томдун башкы бети]
[[Категория:Жаңы макалалар]]



= 1-Том =

== 1-томдун макалалары ==
* [[:Category:1-Том| Биринчи томдун макалалары]]

== 1-томго кошумча маалымат катары киргизилген макалалар ==
* [[:Category:Жаңы макалалар| Кыргызстан энциклопедиясына жаңы киргизилген макалалар]]

== Тамга боюнча ылгоолор ==
[[Атайын:AllPages/«А»_ТАМГАСЫ:|Бардык терминдер]]

[[Атайын:AllPages/«А»_ТАМГАСЫ:|«А»ТАМГАСЫ ...]]

[[Special:AllPages/АҢЫР:БАЗИЛИКА |«Б»ТАМГАСЫ ...]]



= Алгы сөз!=


=== Кыргызстан энциклопедия жана терминология борбору - ишенимдүү маалыматтын булагы!===



Алдыңызда турган санариптик өнүмдөрдүн артыкчылыктары:
# 1968-жылдан бери карай келе жаткан материалдарды жаратуу тажрыйбасы
# Материалдар «Кыргыз энциклопедия жана терминология борбору» тарабынан түзүлөт жана сайтка жарыяланат.
# Айтылган борбор кыргызча жазылган энциклопедиялык жана терминологиялык материалдардын эң ири базасынын укуктуу ээси
# Энциклопедиялык материалдар атагы чыккан Кыргыз Республикасынын окумуштууларынын (Ред. Коллегиянын) сын-пикиринен өтөт
# Чет өлкөлүк донорлордон көз карандысыз алгачкы улуттук санариптик портал.
# Энциклопедиялык материалдарды ортомчусуз, автордук укуктун негизинде гана жарыкка чыгаруу.
# Материалдардын ар дайым жаңыланып турушу, ошондуктан көпчүлүк материалдар уникалдуу, б.а. буга чейин эч жерде жарык көрө элек


Санариптик энциклопедиянын колдонуучуларына алдын ала эскертүүлөр:
# Санариптик энциклопедиянын алгачкы версиясы пилоттук режимде иштеп жатат, ошондуктан макалаларда механикалык каталар болушу ыктымал
# Астрономия тармагына тиешелүү макалалардын базасындагы сүрөттөр көркөмдөө максатында гана коюлуп илимий редакциядан өтө элек

=Аткарылып жаткан жумуш, мониторинг=

== [http://212.24.105.57:9989/index.php/%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD:ListUsers Жалпы редакторлордун тизмеси жана салымдары] ==

==[http://212.24.105.57:9989/index.php/Атайын:ActiveUsers?username=&wpFormIdentifier=specialactiveusers Акыркы 30 күндүн ичинде редакторлордун салымдары, шилтеме]==

'''Жогорку шилтеме аркылуу берилген маалыматты кантип түшүнүү керек, түшүндүрмө'''

1. Шилтеме аркылыуу веб барака өтүңүз

2. Баракта берилген маалымат төмөнкү мисалдагыдай болот

 ''Мисал:'' Жибек ([[#|талкуу]] | [[#|салымы]]) [10 action in the last 30 days]

Муну мындай түшүнсө болот: көрсөтүлгөн Жибек аттуу колдонуучу(редактор) акыркы 30 күндө 10 өзгөртүү жасагандыгын билгизет.

РУБОБ

2026-02-13T04:50:16Z

Lera: Created page with "'''РУБОБ,''' ''р у б а б –'' Жакынкы, Орто Чыгыш өлкөлөрүндө, Түштүк жана Борбордук Азияда тараган кы..."

'''РУБОБ,''' ''р у б а б –'' Жакынкы, Орто Чыгыш өлкөлөрүндө, Түштүк жана Борбордук Азияда тараган кылдуу чертме музыкалык аспаптардын жалпы аталышы. Алар кашгар рубоб, афган рубоб, Бухара рубоб, тажик рубоб болуп бөлүнөт. Адатта алардын беренелүү жана беренеси жок эки түрү колдонулат (мисалы, кашгар рубоб 23–25 беренелүү, ат эми памир рубобдун беренелери жок).
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РОБСОН Поль

2026-02-13T04:45:33Z

Lera: Created page with "'''РОБСОН''' Поль (1898, Принстон, Америка Кошмо Штаттары – 1976, Филадельфия) – америкалык ырчы (бас),..."

'''РОБСОН''' Поль (1898, Принстон, Америка Кошмо Штаттары – 1976, Филадельфия) – америкалык ырчы (бас), драма актёру, коомдук ишмер. Кедей негр үй-бүлөсүнөн. Нью – Йорктогу Колумбия университетинин укук факультетин бүткөн. Драма актёру катары эң көрүнүктүү ролу – Отелло (1930, «Савой» театры, Лондон). 1925-жылдан негр эл ырларын аткарган. 1926–1928-жылы Европа өлкөлөрүндө концерт бергенден кийин дүйнөлүк атакка жетишкен. Робсондун үнү кооз тембрлүү, жумшак бас, диапазону кенен. Репертуарында (20 тилде ырдаган) негр жанa америка эл ырлары, испан жанa немец антифашисттик ырлары, СССР элдеринин ырлары жана башкалар болгон. Кинодо 1933-жылдан тартыла баштаган. Тынчтыктын Бүткүл дүйнөлүк кеңешинин мүчөсү; Москва консерваториясынын ардактуу профессору (1958). Тынчтыктын эл аралык сыйлыгынын (1950), «Элдер ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн» эл аралык Лениндик сыйлыктын (1953) лауреагы.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РИТУРНЕЛЬ

2026-02-13T04:44:13Z

Lera: Created page with "'''РИТУРНЕЛЬ''' (французча ritournelle кайтуу) – 1. Ырдын, ариянын аспаптык киришүү бөлүмү. Ал куплеттер,..."

'''РИТУРНЕЛЬ''' (французча ritournelle кайтуу) – 1. Ырдын, ариянын аспаптык киришүү бөлүмү. Ал куплеттер, бөлүмдөр ортосунда кайталанышы жанa аягында аткарылышы мүмкүн. 2. Концерттик түзүлүштөгү теманын аталышы. 3. Ыкчам мүнөздөгү бөлүм. Ал созулган, жай бөлүмдү толуктап турат. 4. Бий музыкасындагы киришүү кайрыгы. Ал чыгарманын жыйынтыктоочу (бүтүрүүчү) бөлүмү катары кызмат аткарышы да ыктымал.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РИМ СЫЙЛЫГЫ

2026-02-13T04:43:02Z

Lera: Created page with "'''РИМ СЫЙЛЫГЫ''' (французча Grand Prix de Rome – Чоң Рим сыйлыгы) - Франциянын улуттук мамлекеттик сыйлыг..."

'''РИМ СЫЙЛЫГЫ''' (французча Grand Prix de Rome – Чоң Рим сыйлыгы) - Франциянын улуттук мамлекеттик сыйлыгы 1803-жылы негизделген. Көркөм өнөр академиясы тарабынан жылына Париж консерваториясын эң жакшы бүткөн композитор жанa башка көркөм окуу жайларынын бүтүрүүчүлөрүнө ыйгарылат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РЕЧИТАТИВ

2026-02-13T04:41:32Z

Lera: Created page with "'''РЕЧИТАТИВ''' (латынча recitativo – үндү кооздоп, кыраатын келтирип окуу, көркөм окуу) — табигый сүйл..."

'''РЕЧИТАТИВ''' (латынча recitativo – үндү кооздоп, кыраатын келтирип окуу, көркөм окуу) — табигый сүйлөөгө жакын вокалдык музыка түрү. Речитативде белгилүү бир добуш бийиктигин, ыргактык бирдикти кайталоо туруктуу сакталгандыктан, анын ыр менен болгон байланышы шарттуу түрдө гана жолугат. Речитативдин негизин сүйлөө интонациялары (мисалы, суроо, кайрылуу жана башкалар) түзөт. Речитатив XVII кылымдын башында операнын жаралышы менен пайда болгон. XVIII кылымда речитативдин эки түрү – ''secco'' («кургак») жанa ''accompagnato'' («коштоосу бар» же «обондуу») калыптанган. XIX кылымда речитативдин обондуу түрүн күчөтүү ишке ашырылып, ал ариозолук_речитативге айланган.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РЕДАКЦИЯ

2026-02-13T04:38:56Z

Lera: Lera moved page РЕДАКЦИЯ to РЕДАКЦИЯ (музыкада)

#REDIRECT [[РЕДАКЦИЯ (музыкада)]]

РЕДАКЦИЯ (музыкада)

2026-02-13T04:38:56Z

Lera: Lera moved page РЕДАКЦИЯ to РЕДАКЦИЯ (музыкада)

'''РЕДАКЦИЯ''' (латынча. redactus – иретке келтирилген) – музыкалык чыгарманын нота жазмаларына өзгөртүүлөр, толуктоолор киргизүү жана мындай өзгөртүүлөр киргизилген жазманын өзү. Редакция максаты – музыкалык чыгарманын тажрыйбада колдонулушун жеңилдетүү, аны учурдун жаңыланган эстетикалык жана көркөмдүк талаптарына ылайыкташтыруу.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РЕДАКЦИЯ (музыкада)

2026-02-13T04:38:34Z

Lera: Created page with "'''РЕДАКЦИЯ''' (латынча. redactus – иретке келтирилген) – музыкалык чыгарманын нота жазмаларына өзгө..."

РЕВОЛЮЦИЯЛЫК ЫРЛАР

2026-02-13T04:35:24Z

Lera: Created page with "'''РЕВОЛЮЦИЯЛЫК ЫРЛАР''' – көтөрүлүш, төңкөрүш идеяларын билдирген элдик жана авторлор жараткан..."

'''РЕВОЛЮЦИЯЛЫК ЫРЛАР''' – көтөрүлүш, төңкөрүш идеяларын билдирген элдик жана авторлор жараткан ырлар. Революциялык ырлар алгач XV—XVIII кылымдарда Россия жана Европа өлкөлөрүндөгү жумушчулар ырлары болгон. Революциялык ырлардын гүлдөп өсүшү XVIII—XIX кылымдарга таандык. Алардын эң мыкты үлгүлөрү «Марсельеза», «Интернационал», «Кызыл туу» жана башкалар
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РЕБАБ

2026-02-13T04:32:38Z

Lera: Created page with "'''РЕБАБ''', р а б а б – 1. Африка, Жа кынкы Чыгыш, Түштүк-Чыгыш, Борбордук Азияда тараган кылдуу черт..."

'''РЕБАБ''', р а б а б – 1. Африка, Жа кынкы Чыгыш, Түштүк-Чыгыш, Борбордук Азияда тараган кылдуу чертме жана тартма музыкалык аспаптардын жалпы аталышы. 2. Жаргак капкагы жал-куйруктан жасалган 3 кылы жана ийилген жаасы бар тартма музыкалык аспап. Индонезияда, Араб өлкөлөрүндө, Малайзияда жолугат. 3. Жыгачтан жасалган сүйрү кылдуу тартма музыкалык аспап. Түндүк Африкадагы араб өлкөлөрүндө – Магрибде колдонулат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РАЛЛЕНТАНДА

2026-02-13T04:31:21Z

Lera: Created page with "'''РАЛЛЕНТАНДА''' (италянча rallentando – акырындатып) – музыкалык чыгарманын аткарылыш ылдамдыгынын..."

'''РАЛЛЕНТАНДА''' (италянча rallentando – акырындатып) – музыкалык чыгарманын аткарылыш ылдамдыгынын көрсөткүчү.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РАГА

2026-02-13T04:29:52Z

Lera: Created page with "'''РАГА''' (санскрит, ragastra – боёк, түс, ышкы, каалоо) – 1. Индиянын улуттук музыкалык классикасындаг..."

'''РАГА''' (санскрит, ragastra – боёк, түс, ышкы, каалоо) – 1. Индиянын улуттук музыкалык классикасындагы ладдык-обондук бирдиктер системасы. Жазма даректемелерде алардьн саны ЗЗООгө жеткирилет. Бирок музыкалык аткаруучулук тажрыйбада 200гө жакыны гана пайдаланылат. Рага негизинде музыкалык төкмөлүк усулдардын жардамы менен жаңы чыгармалар жаратуу ишке ашырылат. 2. Рага негизинде жаралган түркүн мазмундуу жанa түзүлүштөгү чыгармалардын жанрдык аталышы.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

РАБАНАСТР

2026-02-13T04:27:33Z

Lera: Created page with "'''РАБАНАСТР''', равапастр – индиялыктардын кылдуу тартма музыкалык аспабы. Рабанастрдын эки кыл..."

'''РАБАНАСТР''', равапастр – индиялыктардын кылдуу тартма музыкалык аспабы. Рабанастрдын эки кылынын бири зымдан болсо, экинчиси үчүн жылкынын жал-куйруту колдонулат. Рабанастрдын узундугунун орточо өлчөмү 400—700 ''мм''. Аспапты көбүнчө диний гимндерди кыдырып жүрүп аткарган кечилдер колдонгон.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПОЛУЭКТОВ Сергей Александрович

2026-02-13T04:24:02Z

Lera: Created page with "'''ПОЛУЭКТОВ''' Сергей Александрович (1953-жылы туулган Фрунзе шаары (азыркы Бишкек шаары) — пианис..."

'''ПОЛУЭКТОВ''' Сергей Александрович (1953-жылы туулган Фрунзе шаары (азыркы Бишкек шаары) — пианист, композитор, дирижёр. Музыканттын үй-бүлөсүнөн. 1968-жылы Москва мамлекеттик П. И. Чайковский атындагы консерваториясынын алдындагы окуу жайынын композиция классында окутан. Бирок пианист болгусу келип 1970-жылы Ленинград мамлекеттик Н. А. Римский-Корсаков атындагы консерваторияга өтөт. 1973-жылы аны бүтөрү менен Фрунзеге келип, Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда, Кыргыз мамлекеттик М. Абдраев атындагы опера жанa балет театрында концертмейстер болуп иштейт. 1976-жылы Саратов мамлекеттик Л. В. Собинов атындагы консерваториянын фортепьяно факультетин сырттан окуйт. 1979-жылы Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун композиция кафедрасына которулуп, 1983-жылы бүтүрүп Кыргыз мамлекеттик опера жанa балет театрында концертмейстер, дирижёр катары эмгектенет. У. Мусаевдин «Томирис», Т. Хренниковдун «Сүйүү артынан сүйүү», Перголезинин «Кызматчы-айым» аттуу спектаклдерин коюуга катышкан. Дирижёр-коюучу катарында «Испаниянын келбети» аттуу балетти тартуулайт. 1984-жылдан СССР композиторлор союзунун мүчөсү. 1978-жылы «Мальчиш-Кибальчиш» балети А. Малдыбаев атындагы опера жанa балет театрында, 1979-жылы Ленинграддагы А. Я. Ваганова атындагы хореографиялык окуу жайында коюлат. Жазуучу Ч. Айтматовдун повести боюнча жазган «Биринчи мугалим» симфониялык поэмасы фортепьяно менен оркестр үчүн жазган рапсодиясы Свердлов мамлекеттик А. В. Луначарский атындагы опера жанa балет театрында аткарылат. «Созвездие» операсын К. Симонов менен Н. Нгувонун сөзүнө сопрано, хор жанa симфониялык оркестр үчүн симфонияны, «Нарьн каскады» симфониялык сүрөттөмөнү, М. Баетовдун «Даанышманынын» темасына симфониялык оркестр үчүн фантазияны, «Менин Кыргызстаным» телефильмине музыка жазган. Темаларынын жаңылыгы, жаңы ыкмаларды, жаңы кайрыктарды, ыргактарды колдоно билүүдөгү чеберчилиги, чыгармаларынын көп түстүүлүгү менен айырмаланат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПОЭМА

2025-12-12T04:59:14Z

Lera: Lera moved page ПОЭМА to ПОЭМА музыкада

#REDIRECT [[ПОЭМА музыкада]]

ПОЭМА музыкада

2025-12-12T04:59:14Z

Lera: Lera moved page ПОЭМА to ПОЭМА музыкада

'''ПОЭМА''' (грекче poiema - жаралган, түзүлгөн) -1. Эркин түзүлүштөгү лирика-драмалуу же лирикалык баяндоочу мүнөздөгү аспаптык чыгарма. Адатта фортепьяно же скрипка үчүн жазылат. Ф. Листтин алгачкы симфониялык поэмасы анын жаралышына түрткү болгон. 2. Бир бөлүмдүү, ири көлөмдөгү оркестрдик чыгарманын аталышы.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПОЭМА музыкада

2025-12-12T04:56:10Z

Lera: Created page with "'''ПОЭМА''' (грекче poiema - жаралган, түзүлгөн) -1. Эркин түзүлүштөгү лирика-драмалуу же лирикалык бая..."

ПОЛИАККОРД

2025-12-12T04:54:31Z

Lera: Created page with "'''ПОЛИАККОРД''' (грекче poly – көп жана италянча accordo – үндөштүк) – көп түрдөгү үндөштүктөр. Полиак..."

'''ПОЛИАККОРД''' (грекче poly – көп жана италянча accordo – үндөштүк) – көп түрдөгү үндөштүктөр. Полиаккордду адатта экиге бөлүп кapooro болот, ал эки бөлөк үндөштүктөрдүн кошулмасы деп атоого мүмкүн болгон үндөштүктөрдөн турат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПИЦЦИКАТО

2025-12-12T04:47:33Z

Lera: Created page with "'''ПИЦЦИКАТО''' (италянча pizzicare – чымчуу) – 1. Кылдуу тартма музыкалык аспаптардан добуш чыгаруу ы..."

'''ПИЦЦИКАТО''' (италянча pizzicare – чымчуу) – 1. Кылдуу тартма музыкалык аспаптардан добуш чыгаруу ыкмасы. 2. Пиццикато ыкмасына негизделген аспаптык пьеса (мисалы, И. Штраустун «Полька пиццикатосу» жана башкалар).
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПИФФЕРО

2025-12-12T04:44:15Z

Lera: Created page with "'''ПИФФЕРО''' (италянча piffero – сурнайчы) – 1. Италиялыктардын сурнай сымал кош чымылдактуу үйлөмө..."

'''ПИФФЕРО''' (италянча piffero – сурнайчы) – 1. Италиялыктардын сурнай сымал кош чымылдактуу үйлөмө музыкалык аспабы. XIV кылымдан тартып белгилүү. 2. Туурасынан жана тике бойлотуп кармалып ойнолуучу үйлөмө музыкалык аспаптардын италиялыктар тарабынан жалпы аталышы. 3. Органдын добуш бийиктигинин денгээли.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПИПА

2025-12-12T04:42:31Z

Lera: Created page with "'''ПИПА''' – кытайлыктардын хордофондор түркүмүндөгү музыкалык аспабы. Жалпы узундугу адатта 1 м..."

'''ПИПА''' – кытайлыктардын хордофондор түркүмүндөгү музыкалык аспабы. Жалпы узундугу адатта 1 метрге жакын, ал эми чарасынын жазылыгы 30-40 сантиметр. Мойну кыска келип, анда 4 берене жайгашкан. Калгандары аспаптын капкагынан орун алат. Адатта пипа беренелеринин саны 13-14кө жетет. Кылдары 4-5. Пипа жеке аткаруучулар жана ансамблдин катышуучулары тарабынан колдонулат. Алар ырды, көркөм окууну коштойт. Кытай жазмаларына караганда пипанын байыркы түрү IV кылымда Борбордук Азиядан барган.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАСТИЧЧО

2025-12-12T04:35:46Z

Lera: Created page with "'''ПАСТИЧЧО''' (италянча pasticcio – apaлашма) – 1. Бир композитордун операсынан же операларынан алынга..."

'''ПАСТИЧЧО''' (италянча pasticcio – apaлашма) – 1. Бир композитордун операсынан же операларынан алынган ариялардан, ансамблдерден жана башка музыкалык номерлерден турган жаңы опера. XVII кылымдын акырынан тартып тараган. Пастиччо ыкмасында аспаптык чыгармалар да жаралган (мисалы, Чайковскийдин «Моцартианасы» жана башкалар). 2. Композиторлор тобу, шериктиги тарабынан жаралган музыкалык чыгарма (мисалы, В. Беллинин «Гексамерон» чыгармасынын темасына Герц, Лист, Черни, Шопен, Тальберг жазган вариациялар жана башкалар).
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАССАКАЛЬЯ

2025-12-12T04:33:55Z

Lera: Created page with "'''ПАССАКАЛЬЯ''' (испанча pasar – басып өтүү, calle – көчө) – испандардын алгач ырга, кийин бийге айлан..."

'''ПАССАКАЛЬЯ''' (испанча pasar – басып өтүү, calle – көчө) – испандардын алгач ырга, кийин бийге айланган музыкалык жанры. Алгач пассакалья тойго, кечеге келген меймандарды гитаранын коштоосу менен узатуучу бий болгон. XVII кылымда Европанын көпчүлүк өлкөлөрүнө таралат да, бирок бий эмес аспаптык пьеса түрүндө колдонула баштайт. Пассакалья негизин кайгыны, аза күтүүнү көрсөтүү түзөт. Жай темпте аткарылат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАРТИТУРАНЫ ОКУУ

2025-12-12T04:31:51Z

Lera: Created page with "'''ПАРТИТУРАНЫ ОКУУ''' – 1. Хор, ансамбль, оркестр үчүн жазылган чыгармаларды партитура менен ойно..."

'''ПАРТИТУРАНЫ ОКУУ''' – 1. Хор, ансамбль, оркестр үчүн жазылган чыгармаларды партитура менен ойноо, таанышуу процесси. Ал бай тажрыйбаны, жогорку атайын билимди жана өтө өнүккөн угуу жөндөмүн талап кылат. 2. Музыкалык чыгарманы партитурасы боюнча фортепьянодо ойноо. 3. Музыкалык окуу жайларында өтүлүүчү атайын окуу предмети.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАРАФРАЗА

2025-12-12T04:30:41Z

Lera: Created page with "'''ПАРАФРАЗА''' (грекче paraphrasis – сүрөттө, кайталоо) – 1. Белгилүү ырлардын, опералык ария жана башк..."

'''ПАРАФРАЗА''' (грекче paraphrasis – сүрөттө, кайталоо) – 1. Белгилүү ырлардын, опералык ария жана башка обондордун негизинде жаралган аспаптык концерттик (ал көбүнчө фортепьяно үчүн иштелип чыгат) чыгарма. Адатта парафразага кирген обондор өтө чоң өзгөрүүлөргө кириптер болот. Ушунусу менен парафраза транскрипциядан айырмаланып турат. Парафраза өзгөчө XIX кылымда кеңири колдонулган. 2. Жалгыз үндүү обонду полифониялык ыкмада иштеп чыгууну билдирген түшүнүк. XIII–XIV кылымдарга таандык.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР

2025-12-12T04:28:29Z

Lera: Lera moved page ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР to ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР музыкада

#REDIRECT [[ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР музыкада]]

ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР музыкада

2025-12-12T04:28:29Z

Lera: Lera moved page ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР to ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР музыкада

'''ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР''' (грекче parallelos – катар баскан, жанаша жаткан) – бирдей добуш аралыгы менен эки жанаша жаткан добуштун бир жакты көздөй жылышы же туруктуу кайталанышы (мисалы, параллелдик кварта, квинта жана башкалар). Алар көбүнчө элдик көп үндүүлүктө кезигет жана кеңири колдонулат. Жазма музыкада параллелизмдерге тыюу салынган.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР музыкада

2025-12-12T04:28:09Z

Lera: Created page with "'''ПАРАЛЛЕЛИЗМДЕР''' (грекче parallelos – катар баскан, жанаша жаткан) – бирдей добуш аралыгы менен эк..."

ПАНДУРИ

2025-12-12T04:26:13Z

Lera: Created page with "'''ПАНДУРИ''' – грузиндердин 2 же 3 кылдуу чертме музыкалык аспабы. Жалпы узундугу 700-900 миллиметр...."

'''ПАНДУРИ''' – грузиндердин 2 же 3 кылдуу чертме музыкалык аспабы. Жалпы узундугу 700-900 миллиметр. Пандури мойнунда жыгачтан оюлуп кадалган 2-5 беренеси бар. Кылы ичегиден жасалат. Пандури секунда, терция добуш аралыктарында күүлөнөт. Пандури адатта аялдар хорун жана бийди коштоодо колдонулат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ПАВАНА

2025-12-12T04:23:58Z

Lera: Created page with "'''ПАВАНА''' (италянча pavana - тоос куш) – XVI кылымда Европада кеңири тараган бий. Павананын келип чыг..."

'''ПАВАНА''' (италянча pavana - тоос куш) – XVI кылымда Европада кеңири тараган бий. Павананын келип чыгышы жөнүндө эки түрдүү пикир айтылып жүрөт. Биринчиси боюнча павана же падуана Италиянын Падуя шаарында калыптанган. Ошондуктан ал павана деп аталат. Экинчиси боюнча павана Испанияда пайда болгон жана ал тоостун (испанча раvo - тоос) кекирейген басыгын тууроодон келип чыккан. Өтө жай, салабаттуу бийленет. XVII кылымда павана өз алдынча аспаптык пьеса катары колдонула баштаган жана сюитанын катарына кирген.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОСМОГЛАСИЕ

2025-12-12T04:01:26Z

Lera: Created page with "'''ОСМОГЛАСИЕ''' (грекче okhtoik – ceгиз үндүүлүк) – Киев орустары тарабынан байыркы Византиядан кабы..."

'''ОСМОГЛАСИЕ''' (грекче okhtoik – ceгиз үндүүлүк) – Киев орустары тарабынан байыркы Византиядан кабыл алынып, колдонулган обондук- ладдык тутум. Осмогласие бири-бири менен белгилүү бир ыкмада катнашкан 8 кайрыкты түзөт. Адатта осмогласиенин бир кайрыгы бир жумалык чиркөөлүк кызматта аткарылган. Кийинки жумада осмогласиенин экинчиси аткарылган. Ошентип 1-8 кайрыктардын бир кайталанышы (айланышы) столы деп аталган.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОРФЕРИОН

2025-12-12T03:57:49Z

Lera: Created page with "'''ОРФЕРИОН''' (англисче orpharion - гректердин байыркы легендарлуу ырчылары Орфей менен Ариондун ысы..."

'''ОРФЕРИОН''' (англисче orpharion - гректердин байыркы легендарлуу ырчылары Орфей менен Ариондун ысымынан) – кылдуу чертме музыкалык аспап. Сүйрүсүнөн келип, 7-9 кош кылы бар. XVI–XVII кылымдарда Англияда, Италияда жана Францияда кеңири колдонулган.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОРОВЕЛИ

2025-12-12T03:55:37Z

Lera: Created page with "'''ОРОВЕЛИ''' - Арменияда, Чытыш Грузияда байыртан жер айдоо, эгин бастыруу учурунда аткарылган ыр..."

'''ОРОВЕЛИ''' - Арменияда, Чытыш Грузияда байыртан жер айдоо, эгин бастыруу учурунда аткарылган ыр жанры. Оровели сөзү, кайрыктары боюнча төкмөлүк мүнөзгө ээ. Декламациялык ыкмада сүрдүү, ойлуу аткарылат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОРКЕСТРОТЕКА

2025-12-11T07:53:38Z

Lera: Created page with "'''ОРКЕСТРОТЕКА''' (грекче orkestra жанa teke – кампа, буюм сактоочу жай) – чакан аспаптык топтун, эстрад..."

'''ОРКЕСТРОТЕКА''' (грекче orkestra жанa teke – кампа, буюм сактоочу жай) – чакан аспаптык топтун, эстрадалык оркестрдин жана башка аткаруусуна ылайыкталган музыкалык чыгарманын оркестрдик партияларынын түрү.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОРКЕСТРИОН

2025-12-11T07:52:30Z

Lera: Created page with "'''ОРКЕСТРИОН''' – 1. Мануалдык баскычтуу, көп регистрлүү, көтөрүп жүрмө орган. 1780-жылы И. Фоглер та..."

'''ОРКЕСТРИОН''' – 1. Мануалдык баскычтуу, көп регистрлүү, көтөрүп жүрмө орган. 1780-жылы И. Фоглер тарабынан жасалган. 2. Фортепьяно түрүндөгү ойноо тетиктери, тартылган кылы бар орган түрү. 1791-жылы А. Т. Кунц жасаган.3. Өзү ойноочу механикалык аспап. Ал оркестрди тууроо үчүн жасалган. Аспаптын тетиктери пружинанын жардамы менен кыймылга келет.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОРГАНУМ

2025-12-11T07:50:29Z

Lera: Created page with "'''ОРГАНУМ''' (латынча organum – курал, аспап) – Европада алгачкы көп үндүүлүктүн аталышы. Органумдун..."

'''ОРГАНУМ''' (латынча organum – курал, аспап) – Европада алгачкы көп үндүүлүктүн аталышы. Органумдун параллелдик, эркин, мелизматикалык жана башка түрлөрү болгон.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОРГАН ПУНКТУ

2025-12-11T07:49:33Z

Lera: Created page with "'''ОРГАН ПУНКТУ''' – тынбай үн салып турган төмөнкү (бас) добуштун алкагында башка дагы жогорку үн..."

'''ОРГАН ПУНКТУ''' – тынбай үн салып турган төмөнкү (бас) добуштун алкагында башка дагы жогорку үндөрдүн обон салышы. Орган пунктунун тоникалык түрү обондун жыйынтыктоочу бөлүмдөрүндө колдонулса, ал эми доминанталык орган пункту башка бөлүмдөрдө пайдаланылат. Орган пунктунун көбүнчө ойнолгон обон менен гармоникалык-функционалдык байланышы жок болот.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОПУС

2025-12-11T07:47:51Z

Lera: Created page with "'''ОПУС''' (латынча opus – эмгек, чыгарма) – 1. Катар номер менен белгиленген музыкалык чыгарма же би..."

'''ОПУС''' (латынча opus – эмгек, чыгарма) – 1. Катар номер менен белгиленген музыкалык чыгарма же бир жанрдагы чыгармалар жыйнагы. Алгач опус номерин басмакана ээлери гана билишкен. XIX кылымдын биринчи жарымынан тартып опус номерин композиторлор өздөрү коё баштаган. 2. Кеңири музыкалык-эстетикалык мааниде опус композитордук ишмердикти ишке ашыруу, конкреттүү чыгарма жаратуу.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОПЕРА-СЕМИСЕРИА

2025-12-11T07:45:52Z

Lera: Created page with "'''ОПЕРА-СЕМИСЕРИА''' (италянча ореrа semiseria – жарым олуттуу опера) – Италияда калыптанган жана ал..."

'''ОПЕРА-СЕМИСЕРИА''' (италянча ореrа semiseria – жарым олуттуу опера) – Италияда калыптанган жана ал жерде кеңири тараган опера-сериа (ореrа seria) менен опера-буффанын (ореrа buffa) ортосунан чыккан опера жанры. Опера-семисериа атайын бир чыгармачыл изденүүнүн натыйжасында эмес, жөн гана жогоруда аталган опера жанрларындаты эки чыгармачыл багыттын мүнөздүү белгилеринин бири-бирине өтүшү, пайдаланылышынын натыйжасында жаралган. Опера-семисерианын эң мыкты үлгүсү – Дж. Россининин «Сааттуу сагызганы».
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ООШТУРМА МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАР

2025-12-11T05:53:11Z

Lera: Created page with "'''ООШТУРМА МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАР''' (латынча transpono - которуштурам, ооштурам) – ноталуу музыкалык тек..."

'''ООШТУРМА МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАР''' (латынча transpono - которуштурам, ооштурам) – ноталуу музыкалык текстке добуш бийиктиги төп келбеген музыкалык аспаптар. Аларга валторна, труба, корнет, кларнет, саксофон, гобой жана башкалар кирет. Ооштурма музыкалык аспаптарга шарттуу түрдө октавага жогору (мисалы, флейта пикколо) же төмөн (мисалы, контрабас) добуш салган аспаптар да кирет.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОЛЫМ-ШУВЫР

2025-12-11T05:49:10Z

Lera: Created page with "'''ОЛЫМ-ШУВЫР''' – марийлердин ичке камыштан, буудайдын, арпанын, кара буудайдын сабагынан жасалг..."

'''ОЛЫМ-ШУВЫР''' – марийлердин ичке камыштан, буудайдын, арпанын, кара буудайдын сабагынан жасалган жалгыз чымылдактуу үйлөмө музыкалык аспабы. Олым-шувырдын 2-3 үн өзгөртүүчү көзөнөгү чакан кайрыктарды ойноого мүмкүнчүлүк берет.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОЛЕҢШИ

2025-12-11T05:47:41Z

Lera:

'''ОЛЕҢШИ''' – казак эл ырчысы жана акын. Олеңши адатта олең аткарат жана өз текстине обон чыгарат. Белгилүү олеңшилер: Ахансере, Балбан-Шолак, Мухит жана башкалар.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОЛЕҢШИ

2025-12-11T05:46:39Z

Lera: Created page with "'''ОЛЕҢШИ''' – казак эл ырчысы жана акын. Олеңши адатта олең аткарат жана өз текстине обон чыгарат..."

'''ОЛЕҢШИ''' – казак эл ырчысы жана акын. Олеңши адатта олең аткарат жана өз текстине обон чыгарат. Белгилүү олеңшилер Ахансере, Балбан-Шолак, Мухит жана башкалар.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОЛЕҢ

2025-12-11T05:45:53Z

Lera: Created page with "'''ОЛЕҢ''', караолең – казактын лирикалык ыр жанры. Октоль обону өтө созолонуп, кооз. Олең сөзү ада..."

'''ОЛЕҢ''', караолең – казактын лирикалык ыр жанры. Октоль обону өтө созолонуп, кооз. Олең сөзү адатта строфалык түзүлүшкө ээ. Ал көп учурда кайырма менен толукталып турат. Олең аткаруучулар олеңши деп аталат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОКАРИНА

2025-12-11T05:44:05Z

Lera: Created page with "'''ОКАРИНА''' (италянча ocarina өрдөктүн балапаны) – идиш сымал (сырткы түрү өрдөк түспөлүндө) ышкыры..."

'''ОКАРИНА''' (италянча ocarina өрдөктүн балапаны) – идиш сымал (сырткы түрү өрдөк түспөлүндө) ышкырык жылчыгы бар үйлөмө музыкалык аспап. Кыргыздын чопо чооруна окшош.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОЖЯЛИС

2025-12-11T05:42:36Z

Lera: Created page with "'''ОЖЯЛИС''' (латынча ozelis – улак) – литва эл бийи. Орто ылдамдыкта аткарылат. Категория:Жаңы мака..."

'''ОЖЯЛИС''' (латынча ozelis – улак) – литва эл бийи. Орто ылдамдыкта аткарылат.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОЖРАГИС

2025-12-11T05:41:48Z

Lera: Created page with "'''ОЖРАГИС''' (литвача ozio ragas – эчки мүйүз) – литвалыктардын аэрофондор түркүмүндөгү музыкалык ас..."

'''ОЖРАГИС''' (литвача ozio ragas – эчки мүйүз) – литвалыктардын аэрофондор түркүмүндөгү музыкалык аспабы. Узундугу 300-500 миллиметр. Эчкинин мүйүзүнөн жасалат. 2-6 көзөнөктүү.
[[Категория:Жаңы макалалар]]

ОБОНЧУ

2025-12-11T05:38:40Z

Lera: Created page with "'''ОБОНЧУ''' – кыргыздын оозеки салттагы музыкасында чыгармачыл инсанды мүнөздөөчү түшүнүк. 1920–..."

'''ОБОНЧУ''' – кыргыздын оозеки салттагы музыкасында чыгармачыл инсанды мүнөздөөчү түшүнүк. 1920–1930-жылдарда кеңири тарала баштаган. Мурунку мезгилде ырчы, комузчу, кыякчы жана башка түшүнүктөр менен мүнөздөлгөн.
[[Категория:Жаңы макалалар]]