http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%83%D1%82Кыргыз Энциклопедия Жана Терминология Борбору - User contributions [ky]2026-06-01T21:26:51ZUser contributionsMediaWiki 1.36.2http://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%A2&diff=68509АРГУМЕНТ2025-11-25T07:34:03Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АРГУМЕНТ''' (лат. argument urn – предмет, белги) – 1) функциянын Аргументи – анын маанисине функциянын мааниси көз каранды болгон өзгөрмө чоңдук; 2 '')z = x + yi = r'' (coscp + ''isiny)'' комплекстүү санынын А-и – тегиздиктеги координаталары ''х'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''у'' болгон чекитке туура келген г радиус-векторунун абсцисса огу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түзгөн <math>\varphi</math> бурчу; 3) башка бир ой жүгүртүүнүн (конвенция, теория) чындыгын ырастоого алып келүүчү ой жүгүртүү (же ой жүгүртүүлөрдүн жыйындысы); 4) логикада Аргумент – далилдөөнүн негизи боло турган түшүнүк. Кандайдыр бир жобонун акыйкаттуулугун же жалгандыгын далилдөө үчүн келтирилген пикир.<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68508АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:33:26Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=<math>a_0</math>+<math>a_1</math>(z -<math>z_0</math>)+...+<math>a_n</math>(z-<math>z_0</math>)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. <math>z_0</math> ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68507АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:30:40Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=<math>a_0</math>+<math>a_1</math>(z -<math>z_0</math>)+...+<math>a_n</math>(z-<math>z_0</math>)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. z<math>z_0</math> ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68506АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:28:51Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=<math>a_0</math>+<math>a_1</math>(z -<math>z_0</math>)+...+<math>a_n</math>(z-<math>z_0</math>)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. z0 ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68505АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:27:30Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=<math>a_0</math>+<math>a_1</math>(z -<math>z_0</math>)+...+<math>a_n</math>(z-z0)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. z0 ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68504АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:25:59Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=<math>a_0</math>+<math>a_1</math>(z -<math>z_0</math>)+...+an(z-z0)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. z0 ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68503АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:23:43Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=<math>a_0</math>+<math>a_1</math>(z -z0)+...+an(z-z0)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. z0 ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%94%D0%98%D0%9A_%D0%A4%D0%A3%D0%9D%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=68502АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ2025-11-19T06:09:08Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div><math>a_0</math>'''АНАЛИЗДИК ФУНКЦИЯ ''– '''''даражалуу катар түрүндө көрсөтүлүүчү функция. Анализдик функциялар теориясы комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясы катары пайда болуп азыркы күндө да анын негизин түзөт. Анализдик функциялар теориясы XIX к-да түзүлүп, анын калыптанышына О. Коши, Б. Риман жана К. Вейерштрасстар көп салым кошкон. Анализдик функциялар классынын маанилүүлүгү төмөнкүлөр менен аныкталат: 1) көлөмдүү, элементардык (көп мүчөлөр, рационалдык ж. б.) жана атайын функциялар (эллипстик, цилиндрлик ж. б.) кирет; 2) Анализдик функциялар классы арифметика, алгебра жана анализдин негизги амалдарына карата туюк, башкача айтканда анализдик функцияларга арифметикалык негизги амалдарды колдонгондо, анализдик коэффициенттүү алгебралык теңдемелерди чыгарганда жана аны дифференциалдаганда, интегралдаганда кайра эле анализдик функцияны алабыз; 3) Анализдик функция орчундуу жалгыздык касиетине ээ: ар бир анализдик функция «бир түйүндү» түзөт, өзүнүн жашоо облусунда «бирдиктүү» функция болот. Ал атайын функциялар теориясында, ошондой эле математиканын башка бөлүмдөрүндө, физикада, механикада, айрыкча гидродинамикада кеңири колдонулат. Эгер D облусунда аныкталган f(z) комплекстүү маанилүү функциясы z0 ᕮ D чекитинин аймагында f(z)=a0<math>a_0</math>+a1(z -z0)+...+an(z-z0)n +... даражалуу катары менен аныкталса, анда ал z0 чекитинде анализдик (голоморфтуу) деп аталат. D облусунун бардык чекиттеринде анализдик болгон функция бул облуста анализдик функция болот. z0 ᕮ D чекитинде анализдик функция болсо бул чекитте дифференциаланат. f(z)=u(x,y)+iv(x,y), мында ''z=x+iy'' функциясы<br />
''z<sub>0</sub> ᕮ D'' чекитинде анализдик функция болсо, анда Коши – Риман шарты <math>{\partial u\over\partial x} = {\partial v \over \partial y}, \qquad <br />
{\partial u\over\partial y} = - {\partial v \over \partial x}</math> аткарылат. Анализдик функция теориясында Кошинин интегралдык теоремасы чоң мааниге ээ: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болсо, анда ''D'' облусуна тиешелүү болгон каалаган облусту чектеген ''Г'' туюк ийри сызыгы үчүн <math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math> деп жазылат. Буга тескери теорема да орун алат: эгер ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда үзгүлтүксүз <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> каалагандай '''''Г ⸦ D''''' туюк контур үчүн <br>'''<math>\int\limits_\text{Г} f(z) dz = 0</math>'''<br>болсо, анда ''f(z)'' функциясы ''D'' облусунда анализдик функция болот (Морера теоремасы). <br>'''<math>f(z) = {1 \over 2\pi i} <br />
\int\limits_\text{Д} {{f(\xi) d\xi} \over {z - \xi}} , </math>'''<br />
<br />
''z ϵ D'' Кошинин интегралдык формуласы. ''D'' облусунда анализдик <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бул облуста пределдик чекитке ээ болгон кандайдыр бир көптүктө бири-бирине дал келүүчү эки функция бүт ''D'' облусунда бири-бирине дал келет. Айрым алганда, нөлдөн айырмаланган ''D'' облусунда ал обочолонгон нөлдөргө гана ээ болушу мүмкүн. Анализдик функциянын аналитикалуулугу бузулган чекиттери өзгөчө чекиттер деп аталат. Бүт тегиздиктеги анализдик функция бүтүн функция деп аталат.<br />
<br />
<br>Ад.: ''СидоровЮ.В., Федерюк М.В., Шабунин'' М. И. Лекции по теории функций комплексного переменного. М.: 1989; ''Шабат Б. В.'' Введение в комплексный анализ. М., 1969; ''Бицадзе А. В.'' Основы теории аналитических функций комплексного переменного. М., 1969. <br><br />
Б.Э. Сулайманов.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=68318АЙЛАНА2025-10-22T05:36:20Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АЙЛАНА''' – берилген чекиттен (О борборунан) бирдей алыстыкта жаткан тегиздиктеги ийри сызык. Анын О борбору <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кандайдыр чекитин туташтыруучу ''R'' кесиндиси айлананын радиусу (а, сүрөт). Айлананын эки чекитин туташтырган кесинди хорда ''(б,'' сүрөт), борбору аркылуу өткөн эң узун хорда диаметр деп аталат. Хордага перпендикуляр болгон диаметр аны тең 2ге бөлөт. Жалпы чекитке ээ болуп, эки хордадан пайда болгон бурч ичтен сызылган бурч. Чокусу айлананын борборунда жаткан бурч борбордук бурч ''(в,'' сүрөт). Ичтен сызылган бурч жаанын жарымы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өлчөнөт <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ошол эле жааны камтыган борбордук бурчтун жарымына барабар (в, сүрөт). Кесүүчү эки түз сызык аркылуу пайда болгон бурч анын эки жагы аркылуу чектелген жаанын жарым айырмасы аркылуу өлчөнөт ''(г,'' сүрөт). Айланадагы чекит аркы-<br />
[[File:АЙЛАНА56.png | thumb|none]]<br />
луу бир гана жаныма жүргүзүүгө болот. Бул жаныма ал чекит аркылуу жүргүзүлгөн радиуска перпендикуляр (''д,'' сүрөт). Эгер айлананын сыртында жаткан М чекити аркылуу ага карата кесүүчү түз сызык жүргүзүлсө, анда М чекитинен айлананы кесүүчү чекиттерге чейинки аралыктардын көбөйтүндүсү М чекитинен айланага чейинки жаныманын узундугунун квадратына барабар (ж, сүрөт). Айлананын узундугунун анын диаметрине болгон катышы бардык айланалар үчүн бирдей. Бул катыш трансценденттик сан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> грекче «л» тамгасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> белгиленет, сан мааниси '''я''' =3,614159... А‑нын уз.L ''= 2пR.'' Тегиздиктин айлана <span cat='ж.кыск' oldv='м&#8209;н'>менен</span> чектелген <span cat='ж.кыск' oldv='ж&#8209;а'>жана</span> анын борборунун камтыган бөлүгү ''тегерек'' деп аталат. Декарттык тик бурчтуу координаталар системасында айлананын теңдемеси ''(х – а)<sup>2</sup> + (у – b) = R<sup>2'' түрүндө жазылат, мында ''а'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж&#8209;а'>жана</span> ''b –'' берилген айлананын борборунун координаталары.<br />
<br />
''Б .Э. Канетов.''<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A3%D0%A3_%D0%9A%D0%AB%D0%99%D0%9C%D0%AB%D0%9B%D0%AB&diff=68317АЙЛАНУУ КЫЙМЫЛЫ2025-10-22T05:05:02Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АЙЛАНУУ КЫЙМЫЛЫ''' – нерсенин кыймылсыз окту же чекитти айланып кыймылдоосу. Жаратылышта <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> техникада өтө көп кездешет. Мисалы, планеталардын өз огунда айлануусу, станоктун, механизмдин, агрегаттын бөлүктөрүнүн айлануу кыймылы. Катуу нерселердин айлануу кыймылы эки түрдүү болот: кыймылсыз окту айланганда катуу нерсенин чекиттери, борбордун кыймылсыз бир түз сызыкта жаткан радиустары ар түрдүү чоңдуктагы айланалар боюнча кыймылдайт. Ал эми кыймылсыз түз сызык болсо айлануу огу деп аталат. Айлануу кыймылынын негизги кинематикалык мүнөздөмөлөрү болуп ''бурчтук ылдамдык'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ''бурчтук ылдамдануу'' эсептелет. Катуу нерсенин кандайдыр бир чекитинин сызыктуу ылдамдыгы ʋ айлануу огунан бул чекитке чейинки аралыкка түз пропорциялаш: ʋ'''''=Rẉ>''', R'' –айлануу огунан нерсенин берилген чекитине чейинки аралык, ẘ – бурчтук ылдамдык. Ар кандай убакытка туура келген Айлануу кыймылында нерсенин чекиттеринин бурулуу бурчтарынын чоңдуктары бирдей; кыймылсыз чекитти айланганда катуу нерсенин чекиттери борбордо ошол кыймылсыз чекит болгон сфералык бет боюнча кыймылдашат. Нерсенин ар кандай чекитинин ылдамдыгы '''''S=Rẉ,''''' мында ''R –'' радиус&#8209;вектор. Айлануу кыймылынын динамикасынын негизги формуласы: ''M<sub>сырт</sub>=ᐃL/ᐃt''',''''' мында ᐃDL – нерсенин импульс моментинин ''ᐃt'' убакытта кыймылсыз чекитке карата өзгөрүшү, М<sub>сырт</sub> – ошол чекитке карата нерсеге аракет эткен бардык күчтөрдүн моменттеринин суммасы.<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A3%D0%A3_%D0%91%D0%95%D0%A2%D0%98&diff=68316АЙЛАНУУ БЕТИ2025-10-22T04:51:01Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АЙЛАНУУ БЕТИ''' – тегиздиктеги ийри сызыктын ошол эле тегиздикте жаткан октун тегерегинде айлануусунан пайда болгон бет. Айлануу бетине мисал болуп сфера эсептелет, анткени аны тегиздикте жаткан жарым айлананын диаметринин айланасында айландыруудан пайда болгон бет катары кароого болот. Айлануу бетинин анын огу аркылуу өткөн тегиздиктер <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кесилишкен ийри сызыктар меридиандар деп аталат, ал эми айлануу бетинин окко перпендикуляр тегиздик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кесилишкен ийри сызыктар параллелдер деп аталат. Эгер айлануу огу боюнча ''Охуz'' тик бурчтуу координата системасынын ''Оz'' огу багытталса, анда айлануу бетинин параметрдик теңдемесин төмөнкүчө жазууга болот: ''х = f(и)cosv, у = f(и)sinv, z = и,'' мында ''f(u) –'' функция меридианды аныктайт, ал эми V – бурч. <br />
<br />
''Б. Э. Канетов.''<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC_%D0%93%D0%A0%D0%A3%D0%9F%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=68315АБЕЛЬ ГРУППАСЫ2025-10-22T04:41:03Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АБЕЛЬ ГРУППАСЫ''' – кошумча түрдө коммутативдик закон аткарылган группа. Эгер группалык амал мультипликативдик ("-" - көбөйтүү) болсо, коммутативдик закон а • Ь = Ь • а деп, эгер группалык амал аддитивдүү "+" - кошуу) болсо, коммутативдик закон а + b = b + а деп жазылат. Коммутативдик законго баш ийген группа Норвегия математиги Н. Абелдин атынан коюлган. Циклдүү, эркин абелдик, локалдуу циклдүү группалар ж. б. Абель группасынын мисалы болуп эсептелет.<br>Ад.: ''Курош А Г.'' Теория групп. М., 1967.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%9E%D0%9B%D0%AE%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%A3%D0%A0%D0%90&diff=68314АБСОЛЮТТУК ТЕМПЕРАТУРА2025-10-22T04:30:47Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АБСОЛЮТТУК ТЕМПЕРАТУРА''' – термодинамикалык тең салмактуулуктагы макроскопиялык системаны мүнөздөөчү абал параметрлеринин бири. 1848-жылы У. Томсон (Кельвин) киргизген. Т символу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленип, Кельвин шкаласы (К) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> туюнтулат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> абсолюттук нөл температурадан баштап эсептелет. Нерсени эч убакта абсолюттук нөлдөн төмөн муздатууга болбойт. Цельсий шкаласы (t°C) боюнча аныкталуучу температура <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''T=t+''273,16 ''К ''туюнтмасы аркылуу байланышат.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%9E%D0%9B%D0%AE%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A7%D0%9E%D2%A2%D0%94%D0%A3%D0%9A&diff=68313АБСОЛЮТТУК ЧОҢДУК2025-10-22T04:27:24Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АБСОЛЮТТУК ЧОҢДУК,''' модуль – а чыныгы саны |а| деп белгиленген терс эмес сан. Мында, эгер а ≥ 0 болсо, |''а| = а;'' эгер ''а''&lt; 0 болсо, |а| = - а болот. Комплекстүү z = х + iy caнынын Абсолюттук чоңдугу же модулу <math>\sqrt{x^2+y^2}</math> санына барабар.<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%9D_%D0%9D%D0%AB%D0%9C%D0%94%D0%A3%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%93%D0%A3&diff=68312АБАНЫН НЫМДУУЛУГУ2025-10-22T04:18:45Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АБАНЫН НЫМДУУЛУГУ –''' абадагы суу буусунун өлчөмү; аба ырайынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> климаттын өзгөчөлүктөрүн мүнөздөөчү эң негизги көрсөткүчтөрдүн бири. Суу буу түрүндө ат<span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>мосферанын</span> төмөнкү катмарында (6 ''км''ге чейин) кездешет. Абанын нымдуулугунун атмосферадагы өлчөмү туруксуз, анткени ал жыл мезгилдеринин температурасына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кеңдиктерге көз каранды. Экватордо аба өтө нымдуу, уюлдарга жакындаганда азаят. Орто эсеп <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> абанын абсолюттук нымдуулугу жайында 10,46 мм, кышында 4,69 мм болот. Жер бетинен бийиктеген сайын нымдуулук азая бергендиктен абанын нымдуулугу стратпосферада жокко эсе. Атмосферадагы булут түрүндөгү суу буусу жер бетин муздап кетүүдөн сактайт, жаан түрүндө жерге түшүп, сууларды пайда кылат. Абанын нымдуулугу чөйрөнүн температурасын, абанын кыймылына карата организмдеги жылуулук алмашууну жөнгө салат. Абанын салыштырма нымдуулугу 40-60% болсо, адам үчүн жагымдуу деп эсептелет. Абанын нымдуулугу гигрометр, психрометр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ченелет. Абанын нымдуулугу организмдин айлана-чөйрө <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жылуулук алмашуусуна орчундуу таасир тийгизгендиктен, адамдын тиричилиги үчүн маанилүү. Мисалы, температуpa төмөн, абанын нымдуулугу жогору болгондо жылуулуктун бөлүнүшү күчөп, адамдын денеси өтө муздап кетет. Нымдуулукту азайтуу үчүн абаны желдетүү, кондициялоо сыяктуу ыкмалар колдонулат. Ошондой эле абанын нымдуулугу кээ бир технологоиялык процесстерде, айрым ооруларды дарылоодо, китептерди, искусство чыгармаларын сактоодо чоң мааниге ээ.<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%9B_%D0%94%D0%98%D0%90%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=68311АБАЛ ДИАГРАММАСЫ2025-10-22T04:15:08Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АБАЛ ДИАГРАММАСЫ,''' ф а з а л ы к д и а г р а м м а – заттардын турактуу фазалык абалынын термодинамикалык параметрлер (Т- температуpa, Р - басым, V - көлөм, Q - жылуулук, Н — магнит талаасынын чыңалышы ж. б.) көз карандылыгын аныктоочу графикалык сүрөттөлүш. Термодинамикалык параметрлердин санына жараша ал эки, үч жанa көп өлчөмдүү болуп бөлүнөт. Абал диаграммасынын ар бир чекити берилген термодинамикалык параметрлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталуучу заттын фазалык курамын аныктайт. Мисалы, реалдуу газдардын изотермалык диаграммасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көрсөтүлгөн (сүрөт). Бул сүрөттө көмүр кычкыл газды турактуу температурада (изотермалык) кысуу, кеңейтүү процессиндеги ''Р —V'' фазалык диаграмма көрсөтүлгөн. Температура жогорулаганда ''(Т , Т'') изотермалар жылып турма гипербола сызыктары. Мындан төмөнкү температурада ''(T<sub>v</sub> Т<sub>2</sub>, Т<sub>3</sub>) ''изотерма сызыктарынын көрүнүшү кескин өзгөрөт. Мисалы, ''Т<sub>2</sub>'' изотермасынын ''ЕС'' бөлүгү туруксуз келип, С чекитинен ''В'' чекитине газ кысылганда (көлөм У<sub>с</sub> дан У<sub>в</sub> га азайганда) басым өзгөрбөйт ''(Е'' горизонталдуу сызыгы), андан ары кысканда, басым ''Р'' кескин өсөт (изотерманын ''ВА'' бөлүгү). Ушундай эле сүрөттөлүш ''Т<sub>1</sub>'' ж-a ''Т<sub>3</sub>'' изотермалары үчүн да мүнөздүү. Алар бири ''биринен'' изотермалардын горизонталдуу бөлүктөрү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланышат, температура төмөндөгөн сайын, изотерманын горизонталдуу бөлүгү узарат. ''Т<sub>г</sub>'' изотермасынын ''ЕС'' бөлүгү заттын газ фазасына (абалына), ''СВ'' бөлүгү анын буу фазасына (суюктук <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> газдын аралашмасы), ал эми ''ВА'' бөлүгү суюк абалга туура келет. Изотермадан жогору жайгашкан температурадагы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> оң жактагы бөлүктөрү ''(I'' аймак) заттын газ абалын (фазасын), ''II'' аймак буу абалын (эки фазалуу газ ж-a суюктуктун аралашмасы), ал эми ''III'' аймак заттын суюк абалын мүнөздөйт. ''К'' чекитиндеги абалды мүнөздөөчү параметрлери <sup>т</sup><sub>4</sub>= T<sub>R</sub>, ''Р= Р<sub>к</sub>, V = V<sub>K</sub>,'' үчилтик чекити деп аталат. Бул чекит ар бир зат үчүн өзүнчө мааниге ээ. Абал диаграммасы химия өнөр жайында, металлургияда кеңири колдонулат. Аны түзүү үчүн термдик жанa рентген анализдери, микроскоптук изилдөөлөр, электр өткөрүүчүлүктү жанa катуулукту өлчөө ж. б. ыкмалар колдонулат. <br />
<br />
''Ад.'': ''Зисман Г. И.'' Курс общей физики. Т.1., М., 1972. ''А. Марипов.''<br><br />
[[File:АБАЛ ДИАГРАММАСЫ14.png | thumb|none]]<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=68310АЙЛАНА2025-10-15T09:36:33Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АЙЛАНА''' – берилген чекиттен (О борборунан) бирдей алыстыкта жаткан тегиздиктеги ийри сызык. Анын О борбору <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кандайдыр чекитин туташтыруучу ''R'' кесиндиси айлананын радиусу (а, сүрөт). Айлананын эки чекитин туташтырган кесинди хорда ''(б,'' сүрөт), борбору аркылуу өткөн эң узун хорда диаметр деп аталат. Хордага перпендикуляр болгон диаметр аны тең 2ге бөлөт. Жалпы чекитке ээ болуп, эки хордадан пайда болгон бурч ичтен сызылган бурч. Чокусу айлананын борборунда жаткан бурч борбордук бурч ''(в,'' сүрөт). Ичтен сызылган бурч жаанын жарымы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өлчөнөт <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ошол эле жааны камтыган борбордук бурчтун жарымына барабар (в, сүрөт). Кесүүчү эки түз сызык аркылуу пайда болгон бурч анын эки жагы аркылуу чектелген жаанын жарым айырмасы аркылуу өлчөнөт ''(г,'' сүрөт). Айланадагы чекит аркы-<br />
[[File:АЙЛАНА56.png | thumb|none]]<br />
луу бир гана жаныма жүргүзүүгө болот. Бул жаныма ал чекит аркылуу жүргүзүлгөн радиуска перпендикуляр (''д,'' сүрөт). Эгер айлананын сыртында жаткан М чекити аркылуу ага карата кесүүчү түз сызык жүргүзүлсө, анда М чекитинен айлананы кесүүчү чекиттерге чейинки аралыктардын көбөйтүндүсү М чекитинен айланага чейинки жаныманын узундугунун квадратына барабар (ж, сүрөт). Айлананын узундугунун анын диаметрине болгон катышы бардык айланалар үчүн бирдей. Бул катыш трансценденттик сан <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> грекче «л» тамгасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> белгиленет, сан мааниси '''я''' =3,614159... А‑нын уз.f ''= 2пR.'' Тегиздиктин айлана <span cat='ж.кыск' oldv='м&#8209;н'>менен</span> чектелген <span cat='ж.кыск' oldv='ж&#8209;а'>жана</span> анын борборунун камтыган бөлүгү ''тегерек'' деп аталат. Декарттык тик бурчтуу координаталар системасында айлананын теңдемеси ''(х – а)<sup>2</sup> + (у – b) = R<sup>2'' түрүндө жазылат, мында ''а'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж&#8209;а'>жана</span> ''b –'' берилген айлананын борборунун координаталары.<br />
<br />
''Б .Э. Канетов.''<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90_%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%95%D0%9D_%D0%96%D0%AB%D0%9B%D0%AB%D0%A2%D0%A3%D0%A3&diff=68309АБА МЕНЕН ЖЫЛЫТУУ2025-10-13T08:54:22Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''АБА МЕНЕН ЖЫЛЫТУУ''' – ысытылган аба жиберип, имаратты жылытуу системасы. Ал кайра айлануучу (жылыткычка берилген аба жылытылып жаткан бөлмөнүн ичинен алынат) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> желдеткич <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешкен (жылыткычка берилген абанын жарымы жылытылып жаткан имараттан, ал эми калганы сырттан алынат) жылыткыч болуп айырмаланат. Мындай системада абаны алмаштыруу табигый (температуралар айырмасынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аба тыгыздыгынан) же мажбурлоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (желдеткичтин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>) болушу мүмкүн. Ал борбордук (бир агрегат бир нече бөлмөнү тейлейт) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жергиликтүү (жыльггылуучу бөлмөгө коюлган) жылытып-желдеткич агрегаттар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылат.<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%C2%AB%D0%90%D0%9A_%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%95%D0%9A-%D0%9A%D3%A8%D0%9A_%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%95%D0%9A%C2%BB&diff=68308«АК ТЕРЕК-КӨК ТЕРЕК»2025-10-13T08:25:01Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''«АК ТЕРЕК-КӨК ТЕРЕК»''' ‒ балдардан жигердүүлүктү талап кылган оюну. Чогулган балдар, кыздар болуп эки тарапка бөлүнүп, маӊдай-тескей эки бөлөк тизилип, бири-биринин колдорун бекем кармашып турушат. Тутум боюнча оюн баштоого укук алган тарап жапырт үн <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> «Ак терек-көк терек, бизден сизге ким керек?» дешет. 2-тарап бирөөнүн атын атайт. Аты аталган бала же кыз катуу күү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жүгүрүп келип, каршы тарапта кол кармашып тургандардын бош же алсыз деген жеринен үзүп кетүүгө аракет кылат. Кол кармашып тургандардын колун бөлө албай калса, өзү ошол тарапка кошулат. Эгер кармашып турган колду бөлүп кетсе, бөлүнгөн балдардын аз тобун өз тарабына алып кетет. Ушундай эле аракетти 2-тарап жасайт. Белгиленген убакыт бүткөндө кайсы тараптын балдарынын саны көп болсо, ошол тарап уткан болот. Бул оюн азыр деле балдардын арасында ойнолуп жүрөт.<br />
[[Файл:Кызык.jpg|left|thumb|275x275px]]<br />
[[Файл:Оюн.jpg|thumb|436x436px]]<br />
[[Файл:Ак терек.jpg|center|thumb|596x596px]]<br />
<br><br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакутhttp://wnu.edu.kg/KyrgWiki/index.php?title=%C2%AB%D0%90%D0%9A%D0%91%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%95%D0%A2%C2%BB_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=68307«АКБЕРМЕТ» поэмасы2025-10-13T08:13:19Z<p>Жакут: </p>
<hr />
<div>'''«АКБЕРМЕТ»''' – кыргыз элдик поэмалардын бири. Порэмада Акбермет Карагул кызынын өмүр баяны <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> анын чыгармалары жөнүндө маалымат берет. Акбермет Карагул кызы 1899‑жылы төрөлүп, балалыгы оор турмушта өтөт. Анын ырлары негизинен арман мотивинде айтылып, бактысыз балалыгы, чыркырап күйгөн жаштыгы, теңсиз турмушу образдуу көркөм сүрөттөлгөн.<br />
<br />
Аны алгач фольклор жыйноочу К. Мифтаков 1923‑жылы Талас өрөөнүндө элдик оозеки чыгармаларды жыйнап жүргөн учурда жолуктуруп, өмүр баянын, чыгармаларын жазып алган. К. Мифтаковдон кийин Акберметтин пенделик тагдырына, акындык өнөрүнө эч ким кызыкпаган окшойт. Акберметтин акындык өнөрү туурасында айтсак, андан жазылган чыгармалардын ичинде кошоктор, арман, сүйүү ырлары бар. Жалпысынан алганда анын чыгармаларынын бардыгы өз башынан өткөн армандуу күндөрүн чагылдырат. Атасы өлгөндө (11 жашта болгон) чыгарган кошогу кошок жанрынын бардык талаптарына жооп берет. Кошок бүткөн бир ойду берип, бир адамдын өмүрүн толук баяндаган чыгарма экени көрүнөт.<br />
[[Категория:1-Том]]</div>Жакут